ΚΑΙ ΞΑΦΝΙΚΑ ...ΚΑΤΩΤΑΤΟΣ ΜΙΣΘΟΣ

 

«Δεν μπορείς να συμπιέζεις τους εργαζόμενους, ιδιαίτερα μετά από μια φάση δεκαετούς κρίσεως και μειώσεως των μισθών τους, αλλά από την άλλη δεν μπορείς να μην λαμβάνεις υπόψιν σου και τις επιχειρήσεις γιατί εργαζόμενοι χωρίς επιχειρήσεις δεν μπορεί να υπάρξουν», δήλωσε -μεταξύ άλλων- ο Κωστής Χατζηδάκης μιλώντας  (20/09) στον ΣΚΑΙ.

Γράφει ο Δημ. Καράμαλης

Με μεγάλους τίτλους από αυτά που ξέρουν να χρησιμοποιούν τα συστημικά καλοπληρωμένα ΜΜΕ υποδέχτηκαν την απόφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη για  την αύξηση στον κατώτατο μισθό και μάλιστα από του χρόνου!!! .Δυστυχώς όμως γρήγορα απογοητεύτηκαν. Στηριγμένη πάνω στους νόμους που ψήφισαν όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις ΝΔ-ΚΙΝ-ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, με βάση τους οποίους ο κατώτατος μισθός δεν καθορίζεται από συλλογικές διαπραγματεύσεις, αλλά αποφασίζεται από τον υπουργό Εργασίας ! αφού έχει προηγηθεί μια διαβούλευση-φάρσα, το αποτέλεσμα της οποίας είναι πάντοτε προκαθορισμένο.Η κυβέρνηση συνεχίζει την επίθεση απέναντι στην εργατική τάξη μετά και τον νόμο για την ιδιωτικοποίηση και διάλυση των ασφαλιστικών ταμείων. Την ίδια στιγμή, με τις ανατιμήσεις στην ενέργεια και σε βασικά καταναλωτικά αγαθά, το εργατικό εισόδημα κυριολεκτικά εξανεμίζεται.

Η νομοθέτηση ενός κατώτατου μισθού αποτελεί ιστορικά ένα από τα παλαιότερα αιτήματα των εργατικών συνδικάτων.Στην περίπτωση της Ελλάδας το νομικό πλαίσιο το οποίο σταδιακά διαμορφώθηκε κατά τον 20ό αιώνα έχει ως κεντρική παραδοχή ότι το κράτος εγγυάται την ύπαρξη ενός κατώτατου ορίου στους μισθούς μέσω του μηχανισμού της διαιτησίας ύστερα από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των εργοδοτών και των εργαζομένων. Η απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, του μηχανισμού των συλλογικών διαπραγματεύσεων και της διαιτησίας, ως αποτέλεσμα των πολιτικών που εφαρμόστηκαν κατά την περίοδο των Προγραμμάτων Οικονομικής Προσαρμογής μετά το 2010, έχει οδηγήσει στον άμεσο διοικητικό προσδιορισμό του κατώτατου μισθού από το κράτος αγνοώντας τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.

Όλα τα άλλα είναι φρού  φρού και αρώματα για είναι τα επιχειρήματα των καπιταλιστών με μια δόση  large νεοφιλελευθερισμού όλα αυτά που ακούγονται εδώ και δεκαετίες από όλες τις αστικές κυβερνήσεις. Ό,τι προστίθεται στους μισθούς αφαιρείται από τα κέρδη και αντίστροφα. Αυτή είναι η μία και μοναδική αλήθεια. Επομένως, μια αύξηση των μισθών που θα τους πλησίαζε στην αξία της εργατικής δύναμης (είναι σταθερά κάτω απ’ αυτή), δε θα οδηγούσε τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις σε κλείσιμο, αλλά απλά θα μείωνε τα κέρδη των καπιταλιστών. Η Κυβέρνηση επικαλείται τις προβλέψεις διεθνών οργανισμών για την ανάπτυξη, που κυμαίνονται για το 2021 μεταξύ 3,3% και 4,3% και για το 2022 μεταξύ 5,3% και 6%, για να δώσει αύξηση στον κατώτατο μισθό 0% το 2021 και 2%. Φυσικά, τα συνδικάτα των καπιταλιστών, μικρών και μεγάλων, από τη ΓΣΕΒΕ μέχρι τον ΣΕΒ, το ΙΟΒΕ (ινστιτούτο του ΣΕΒ, που παριστάνει τον επιστημονικό φορέα) και η ΤτΕ πρότειναν μηδενική αύξηση, αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη φέρθηκε… γενναιόδωρα !!!

Εξακολουθεί όμως να ψεύδεται…δια μέσου του μηχανισμού προπαγάνδας που έχει στήσει διαδίδει ότι οι πραγματικές αυξήσεις είναι μεγαλύτερες, διότι έχουμε αρνητικό πληθωρισμό -1,3% και μείωση ασφαλιστικών εισφορών κατά 1,63% (το ότι οι λεγόμενες εργοδοτικές ασφαλιστικές εισφορές μειώθηκαν σε διπλάσιο ποσοστό και ότι αυτές οι μειώσεις θα οδηγήσουν σε μείωση της περιβόητης ανταποδοτικής σύνταξης που θα πάρει κάποτε ο εργαζόμενος… κουβέντα.

O κατώτατος μισθός ήταν το 2009 (Εθνική Γ.Σ.Σ.Ε.) 751 ευρώ. Τον τσάκισαν με τους μνημονιακούς νόμους, ρίχνοντάς τον στα 586 ευρώ (για κάποια χρόνια ίσχυε και το αίσχος του υποκατώτατου μισθού των 511 ευρώ, για τους νέους κάτω των 25 ετών) και μετά τον ανέβασαν βαθμιαία στα 650 ευρώ. Ταυτόχρονα, έδωσαν στους καπιταλιστές το δικαίωμα να ρίχνουν και τους ειδικευμένους εργαζόμενους στο επίπεδο του κατώτατου μισθού. Ετσι, είχαμε το παράδοξο, ειδικευμένοι εργάτες και εργαζόμενοι να εισπράττουν τον κατώτατο μισθό και ταυτόχρονα να ασφαλίζονται με βάση τον υψηλότερο μισθό ή ημερομίσθιο που προβλέπει η Κλαδική Συλλογική Σύμβαση της ειδικότητας τους (διότι το ΙΚΑ εξακολούθησε να ασφαλίζει βάσει ειδικότητας).

Η ξεπουλημένη ΓΣΕΕ των  εργατοπατέρων που ούτε μια ανακοίνωση δεν έβγαλε για τους ντελιβεράδες, χαρακτήρισε την «αύξηση» του 2% «κατώτερη των προσδοκιών και των αναγκών των εργαζομένων»! Στη διαβούλευση-παρωδία  που πήρε κανονικότατα μέρος, είχε προτείνει «άμεση επαναφορά του κατώτατου μισθού στα 751 ευρώ και στη συνέχεια την προσαρμογή του στο 60% του διαμέσου ακαθάριστου μισθού πλήρους απασχόλησης, δηλαδή στα 809 ευρώ». Γιατί να μην το κάνει, δεν κοστίζει τίποτα, αφού το βέβαιο ήταν πως η πλειοψηφία θα το απέρριπτε μετά πολλών επαίνων.

Η κοροϊδία του κατώτατου μισθού είναι ενδεικτική της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η εργατική τάξη, μετά τη θύελλα των μνημονιακών  χρόνων, την οποία δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει. Τα Μνημόνια ήταν η βίαιη επιβολή της συντηρητικής ανασυγκρότησης του ελληνικού καπιταλισμού, με πρόσχημα την κατάσταση χρεοκοπίας που βρέθηκε το ελληνικό αστικό κράτος. Ιδιαίτερα το εργασιακό καθεστώς που διαμορφώθηκε με τους μνημονιακούς νόμους και επιβλήθηκε δήθεν ως έκτακτο καθεστώς με στόχο τη μονιμοποίησή του.

Αυτό δεν μπορεί ν’ αλλάξει παρά μόνο με σκληρό ταξικό αγώνα. Ο ταξικός αγώνας, όμως, δε γίνεται με λόγια και με «φούσκωμα» ασήμαντων από ταξική άποψη κινητοποιήσεων. Απαιτεί μια πορεία ταξικής ανασυγκρότησης του εργατικού κινήματος, η οποία με τη σειρά της απαιτεί τη «δουλειά του μυρμηγκιού» από τους πρωτοπόρους εργάτες. Το  εργατικό κίνημα  θα παλέψει για την κατάργηση όλου του αντεργατικού νομοθετικού πλαισίου της ΝΔ, για την κατάργηση του νόμου Χατζηδάκη, για να μην περάσει το νέο ασφαλιστικό νομοσχέδιο, για επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των ΣΣΕ, για ουσιαστικές αυξήσεις στους μισθούς σε σύγκρουση και ρήξη με την πολιτική κυβέρνησης – αστικών κομμάτων – κεφαλαίου «περί ανταγωνιστικότητας» της οικονομίας.

 

Η μεγάλη διάσπαση της ΚΝΕ πριν από 30 χρόνια

 

Σάββατο 16 Σεπτεμβρίου 1989. Η Σπουδάζουσα της ΚΝΕ στηρίζει με συνθήματα την ομιλία του Γιώργου Γράψα. Στο κέντρο διακρίνεται ο Παύλος Πολάκης, φοιτητής τότε της Ιατρικής και εκπρόσωπος της «Πανσπουδαστικής» στο Κ.Σ. της ΕΦΕΕ.          

 Φεστιβάλ μετά διαγραφής  

Τάσος Κωστόπουλος    https://www.efsyn.gr/themata/fantasma-tis-istorias/211557_festibal-meta-diagrafis

Υπήρξε αναμφίβολα η θεαματικότερη απ’ όλες τις διασπάσεις της μεταπολιτευτικής Αριστεράς - και, μαζί με την αποβολή της «Β΄ Πανελλαδικής» από το ΚΚΕ Εσωτερικού το 1978, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση βάναυσης καταστολής της ριζοσπαστικής νεανικής αμφισβήτησης από μια κομματική ηγεσία που αποζητούσε εναγωνίως την αποδοχή της από τους θεματοφύλακες της κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας.

Και στις δύο περιπτώσεις, η πάταξη των αντιφρονούντων δεν οδήγησε άλλωστε μονάχα στην πολιτική αποστρατεία μιας μεγάλης μερίδας τους ή σε «πραγματιστικότερες» επιλογές ορισμένων στελεχών, ύστερα από μια πρώτη φάση προσωπικής περισυλλογής· τροφοδότησε, επίσης, με μερικές χιλιάδες ριζοσπαστικοποιημένους αγωνιστές κάθε εκδοχή δομικής αντιπολίτευσης και κοινωνικών κινημάτων της επόμενης περιόδου.

«Ο,τι και να λένε, το 1989 ήταν μια μεγάλη χρονιά για την Αριστερά στη χώρα μας»
Χαρίλαος Φλωράκης

Ο λόγος, φυσικά, για τη διάσπαση της ΚΝΕ (και, σε μικρότερη έκταση, του ΚΚΕ) πριν από ακριβώς τριάντα χρόνια. Διάσπαση που πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια της βραχύβιας εμβληματικής συγκυβέρνησης του κόμματος με τη Ν.Δ., με πρωθυπουργό ένα υψηλόβαθμο στέλεχος της τελευταίας (τον Τζαννετάκη).

Η συγκυρία αυτή προσέδωσε στην εσωτερική κρίση του ΚΚΕ απείρως μεγαλύτερο πολιτικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον απ’ ό,τι παλιότερες (και μικρότερες) διασπάσεις, τόσο της ίδιας της ΚΝΕ όσο και της υπόλοιπης Αριστεράς, που παρέμειναν καθαρά οικογενειακές υποθέσεις του χώρου.

Τα ΜΜΕ δεν την ανέδειξαν μόνο σε πρωτοσέλιδη είδηση, αλλά και παρενέβησαν αποφασιστικά στην εξέλιξή της: πιέζοντας την κομματική ηγεσία να ξεμπερδεύει μια ώρα αρχύτερα με τους αντιφρονούντες· προσφέροντας μια πρωτόγνωρη επικοινωνιακή νομιμοποίηση σε ό,τι κάτω από άλλες συνθήκες θα καταγγελλόταν απερίφραστα ως αντιδημοκρατική πρακτική· συκοφαντώντας, τέλος, με κάθε δυνατό τρόπο τα θύματα της εκκαθάρισης. Παρέμβαση που πήρε ακόμη και γκροτέσκες αποχρώσεις: σε όλο το φάσμα του Τύπου, φιλελεύθεροι και προοδευτικοί αρθρογράφοι διαρρήγνυαν λ.χ. τα ιμάτιά τους επειδή οι νέοι της ΚΝΕ αψηφούσαν την καταστατική υποχρέωσή τους να «καθοδηγούνται [όχι μόνο] πολιτικά [αλλά] και ιδεολογικά» από το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ!

Αυτή η ιδιόμορφη συγκυρία, σε συνδυασμό με τη λίγο μεταγενέστερη διάσπαση του κόμματος σε ΚΚΕ και ΣΥΝ (1991), εξηγεί επίσης την ανυπαρξία συγκροτημένων αφηγήσεων για το εγχώριο κομμουνιστικό 1989: πρόκειται για μια ιστορία που, με εξαίρεση τον σκληρό πυρήνα των διαγραμμένων που συγκρότησε στην πορεία το Νέο Αριστερό Ρεύμα (ΝΑΡ), κανείς άλλος δεν θέλει σήμερα να θυμάται. Ενας λόγος παραπάνω, δηλαδή, για να τη θυμίσουμε εδώ.

Παρελθόν και ανάδυση της αριστερής διαφωνίας

Για τους εκτός των τειχών, η ΚΝΕ ήταν μια οργάνωση μονολιθική, ιδεολογικά πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις κοινωνίες του «υπαρκτού σοσιαλισμού», με τυφλή υπακοή στο κόμμα και κοινωνικά συντηρητική - ιδίως όσο απομακρυνόμασταν από την πρώτη φάση της Μεταπολίτευσης και στους νεανικούς χώρους αναπτυσσόταν ένας νέος ριζοσπαστισμός, που η νεολαία του ΚΚΕ αρνούνταν ή αδυνατούσε να αφομοιώσει.

Γενικευμένη ήταν επίσης η εντύπωση πως αυτή η μονολιθικότητα σχετιζόταν άμεσα με την καθοδήγηση της ΚΝΕ (για λογαριασμό του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος) από τον Γρηγόρη Φαράκο, κατά την κρίσιμη δεκαετία της διαμόρφωσής της από παράνομη αντιδικτατορική σε μαζική νεολαιίστικη οργάνωση (1974-1984).

Ως ύψιστο τεκμήριο της συμβολής του τελευταίου σ’ αυτό το συλλογικό προφίλ εκλαμβανόταν η εισήγησή του στο Κεντρικό Συμβούλιο (9/6/1977) που κυκλοφόρησε ως ειδικό φυλλάδιο, με τίτλο «Για την αγωνιστική ταξική πατριωτική διαπαιδαγώγηση της νεολαίας» και συμβουλές προς τα μέλη της οργάνωσης «να ακούνε τους γονείς τους», να μην ξενυχτάνε, να είναι καλοί φοιτητές (με σκοπό την «κοινωνική καταξίωσή» τους και τη «στελέχωση του κρατικού μηχανισμού με ανθρώπους και της δικής μας ιδεολογίας»), «να μη βιάζονται» να συνάψουν ερωτικές σχέσεις, να έχουν μόνιμο δεσμό με προοπτική τον γάμο και, προ παντός, να σέβονται -ιδίως τα κορίτσια- τις συντηρητικές «παραδόσεις της ελληνικής οικογένειας».

Μια πιο σύνθετη εικόνα προκύπτει ωστόσο από τις εκ των ένδον αφηγήσεις που είδαν το φως μετά τη διάσπαση - στο περιοδικό «Σχολιαστής» (10/1989), από τον Νίκο Μαράκη στο «Βήμα» (4, 11 & 18/6/1995), στα απομνημονεύματα του ίδιου του Φαράκου («Μαρτυρίες και στοχασμοί», Αθήνα 1993) και στις συνεντεύξεις στελεχών που παραθέτει ο Κώστας Ζαγάρας στην πρόσφατη διατριβή του («Η κατάρρευση του “υπαρκτού” και η διάσπαση του ΚΚΕ. Η κομβική στιγμή του 1991», Αθήνα 2019). Εκεί πληροφορούμαστε ότι, σε όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης, η ΚΝΕ βρέθηκε ουκ ολίγες φορές κατηγορούμενη από την ηγεσία του ΚΚΕ για «αριστερισμό», «αβανγκαρντισμό» και «εργατισμό», η δε συμμόρφωσή της εξασφαλίστηκε κατά κανόνα με διαγραφές και μεταθέσεις στελεχών από τη νεολαία στο κόμμα.

Ειδικά ο Φαράκος στα απομνημονεύματά του δεν διστάζει να καυτηριάσει τους υφιστάμενούς του νεολαίους για «επιζήμιες υπερβολές, όπως έγινε με την “αποχουντοποίηση” ή τις ανάρμοστες εκδηλώσεις σε εθνικές γιορτές ή την ανεξέλεγκτη παρουσία σε προεκλογικές συγκεντρώσεις με τραγούδια του τύπου “τα κεφάλια σας θα πέσουν απ’ τ’ αντάρτικο σπαθί”» (σ. 285).

Το μόνο που υπερασπίζεται ρητά είναι ό,τι καταγράφηκε ως η χειρότερη στιγμή της ΚΝΕ: την αρχική αντίθεσή της στο νικηφόρο φοιτητικό κίνημα του 1979 κατά του Ν. 815 για τα ΑΕΙ και τις «έντονες αντιπαραθέσεις [της] με τους αναρχοαυτόνομους», το ρεύμα τουτέστιν των καταλήψεων (σ. 287).

Αποκαλυπτική είναι, επίσης, η υπόρρητη ταύτιση «νεανικότητας» και γραφειοκρατίας που διαπερνά το γραπτό του: μετά το 1981, υποστηρίζει, «η ΚΝΕ είχε “γεράσει”. Τα στελέχη της είχαν χάσει την επαφή με τις μικρότερες γενιές [...] δεν έδειχναν καν διάθεση συμμετοχής στα όργανα των ΑΕΙ [...] Η απορρόφηση κονδυλίων της ΕΟΚ, η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών απορρίπτονταν, ως προτάσεις των μονοπωλίων». Κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας, τέλος, «η ΚΝΕ τράβηξε ανοικτά πια στο δρόμο της αντιπαράθεσης προς το ΚΚΕ. [...] Το Κόμμα βρέθηκε με χαίνουσα την πληγή της ΚΝΕ», με αποτέλεσμα αυτή να μην είναι «δυνατόν να αξιοποιηθεί ως εφεδρεία αναγέννησής του» (σ. 289).

Ως «αναγέννηση» του ΚΚΕ, ο Φαράκος εννοεί φυσικά την προγραμματική μετατόπισή του το 1988-1989, μέσω του «Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου» με τη μικροσκοπική «Ελληνική Αριστερά» (ΕΑΡ) του Λεωνίδα Κύρκου και ορισμένες προσωπικότητες της Κεντροαριστεράς, με τελική κατάληξη τη συμμετοχή στις βραχύβιες κυβερνήσεις συνεργασίας με τη Ν.Δ. (1989) και στην «Οικουμενική» με Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ και πρωθυπουργό τον τραπεζίτη Ξενοφώντα Ζολώτα (1989-90).

Η αριστερή στροφή της ΚΝΕ, σε αντιπαράθεση μ’ αυτή τη δεξιόστροφη μετατόπιση του κομματικού της φορέα, αρχικά πήρε τη μορφή αναδίπλωσης σε μια αποκρουστική «ορθοδοξία».

Τον Απρίλιο του 1986, η Σπουδάζουσα θα προβοκάρει π.χ. τη δημόσια πρόταση των «ανανεωτικών» (διά στόματος Μίμη Ανδρουλάκη) για «διάλογο της Αριστεράς», με το σύνθημα «διάλογο δεν κάνει ο Κόκκινος Στρατός» κι οργανωμένες βιαιοπραγίες σε βάρος άλλων αριστερών παρατάξεων. Αρκετά γρήγορα, ωστόσο, μετά την εκλογή του Γιώργου Γράψα ως νέου γραμματέα (4/6/1986), αυτή η στείρα σκλήρυνση θα παραχωρήσει τη θέση της σε πολύ πιο δημιουργικές αναζητήσεις.

Στο πολιτικό επίπεδο, στρατηγική τομή αποτέλεσε η απόφαση της 8ης συνόδου του Κ.Σ., τον Ιανουάριο του 1987, για τη συγκρότηση «ενιαίου μετώπου πάλης της νεολαίας» με δυνάμεις που βρίσκονταν όχι μόνο στα δεξιά αλλά και στα αριστερά της οργάνωσης, δίχως την προαπαίτηση κάποιας προγραμματικής συμφωνίας. Γραμμή που επικυρώθηκε τον Ιούνιο του 1988 από το 4ο συνέδριο της ΚΝΕ, τις θέσεις του οποίου επεξεργάστηκαν κυρίως ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου, η Σοφία Αντωνακάκη και η Νάντια Βαλαβάνη, αφού πρώτα είχε δοκιμαστεί με επιτυχία στην πράξη κατά το θυελλώδες φοιτητικό κίνημα του 1987.

Ακόμη σημαντικότερη αποδείχθηκε η ιδεολογική ζύμωση που συνόδευσε αυτό το πολιτικό άνοιγμα. Σε μια εποχή που η κρίση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ήταν πια ολοφάνερη, το δε ΚΚΕ περιοριζόταν είτε στην αμήχανη δικαιολόγηση του υφιστάμενου καθεστώτος είτε σε εξίσου τυφλούς ύμνους προς την γκορμπατσοφική «περεστρόικα», η νεολαία του -κυρίως η Σπουδάζουσα- αρχίζει να ψάχνεται προς κάθε κατεύθυνση, αναζητώντας τις απαντήσεις που οι «ιδεολογικοί καθοδηγητές» της στο Π.Γ. ήταν εκ των πραγμάτων ανίκανοι να δώσουν.

«Υπήρχε και μια στροφή, να ξαναδιαβάσουμε καλύτερα τον Μαρξ, π.χ. την “Κριτική του προγράμματος της Γκότα”», θυμάται χαρακτηριστικά ο Ντίνος Παλαιστίδης, μέλος τότε του Τομεακού Γραφείου της Φιλοσοφικής. «Μετά το κίνημα του 1987, προς το 4ο συνέδριο, αρχίσαμε να διακινούμε αιρετικά βιβλία (του Ισαάκ Ντόιτσερ για τον Στάλιν, την “Κρίση του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος” του Κλαουντίν), για το Μάη του ’68, τα έργα της Λούξεμπουργκ κ.ο.κ. Διακινούσαμε και φωτοτυπημένες λίστες με βιβλιογραφίες. Το κόμμα είχε λυσσάξει: “Τι είν’ αυτά; Τις βιβλιογραφίες τις δίνουμε εμείς!” Μέχρι τότε, ακόμη και τα έργα των κλασικών συνοδεύονταν από εγχειρίδια της Σύγχρονης Εποχής ή της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, “για να καταλαβαίνουν οι σύντροφοι τι διαβάζουν”».

Η διαφορά των δύο κόσμων θα γίνει πλήρως αντιληπτή τον Ιούνιο του 1989, με τη διαμετρικά αντίθετη στάση κόμματος και νεολαίας απέναντι στα γεγονότα της Κίνας.

Καταλύτη για τον μετασχηματισμό αυτών των τριβών σε μετωπική εσωκομματική αναμέτρηση θα αποτελέσει το «Κοινό Πόρισμα» ΚΚΕ-ΕΑΡ, που διοχετεύτηκε στον Τύπο (8/12/1988) δίχως να συζητηθεί καν προηγουμένως από την Κ.Ε., το μόνο όργανο που ήταν καταστατικά αρμόδιο για την έγκρισή του, προκαταλαμβάνοντας στην πράξη την ετυμηγορία της. Ενώ στην Κ.Ε. το «πόρισμα» υιοθετήθηκε τελικά από το 80% των μελών (το 20% «με επιφυλάξεις»), από το Κ.Σ. της ΚΝΕ απορρίφθηκε με συντριπτική πλειοψηφία.

«Οργανωτικά μέτρα»

Για την καταστολή αυτής της αμφισβήτησης, η ηγεσία του ΚΚΕ θα καταφύγει σε μια ευρύτατη, κλιμακωτή γκάμα μέτρων. Δύο συνεδριάσεις της Κ.Ε. θα ασχοληθούν ειδικά με την αντιμετώπιση του «αριστερισμού» και του «φραξιονισμού» στην ΚΝΕ: η πρώτη στις 15/6/1988, δέκα μόλις μέρες μετά το 4ο συνέδριο, η δεύτερη στις 4/2/1989.

Παρά τις διαφορές τους, «ανανεωτικοί» και «δογματικοί» συμφωνούν σ’ αυτή τη φάση πλήρως στον «σωφρονισμό» της νεολαίας: όπως θυμάται η Νάντια Βαλαβάνη, κατά την επεξεργασία των «Θέσεων» του 4ου συνεδρίου ο «δογματικός» Γόντικας προσπαθούσε διαρκώς να επιβάλει χειρόγραφες διορθώσεις του «ανανεωτικού» Μίμη Ανδρουλάκη (Ζαγάρας 2019, σ. 287).

Οπως μας πληροφορεί δε το «Βήμα» (23/7/1989), η Κ.Ε. συγκρότησε την άνοιξη του 1989 ειδική επιτροπή με αποστολή «να “διευκολύνει” τις ζυμώσεις στο χώρο της νεολαίας», αποτελούμενη από τους Αγγελο Καραΐνδρο («παιδί του Φαράκου») και τους «ανανεωτικούς» Γιάννη Μαρούκη και Τριαντάφυλλο Δραβαλιάρη, σε στενή συνεργασία με τον «σκληροπυρηνικό» Δημήτρη Γόντικα, που από το 1988 καθοδηγούσε την ΚΝΕ για λογαριασμό του Π.Γ.

Στόχο σωφρονισμού αποτελούσε οτιδήποτε θύμιζε «διαφωνία» ή «αριστερισμό». Μέλος τότε του Κ.Σ., η Αιμιλία Καραλή θυμάται λ.χ. ότι κλήθηκε δύο φορές σε απολογία από τον Γόντικα: την πρώτη για ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε στο συνέδριο, επειδή περιελάμβανε πλάνα του Αρη Βελουχιώτη (η διαγραφή του οποίου για απειθαρχία στο κόμμα εξακολουθούσε να ισχύει), τη δεύτερη για μια αφίσα προς τιμήν της ΕΠΟΝ με τους στίχους του Μαγιακόφσκι «Αριστερά! Αριστερά! Αριστερά!» (που η Αλέκα Παπαρήγα ερμήνευσε σαν έμμεση κριτική στη δεξιόστροφη μετατόπιση του ΚΚΕ).

Ο σχηματισμός της κυβέρνησης Τζαννετάκη θα μεταφέρει αυτή την αντίθεση στα ανώτερα κομματικά κλιμάκια· από τον Μάιο έχει άλλωστε εκδοθεί το περιοδικό «Πριν», ως άτυπο όργανο μιας αριστερής αντιπολίτευσης δίχως ακόμη δημόσιο πρόσωπο. Βάσει συνεννόησης μεταξύ των διαφωνούντων, ο βουλευτής του ΚΚΕ Κώστας Κάππος αρνείται στις 5/7 να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στη νέα κυβέρνηση· την επομένη παραιτούνται από την Κ.Ε. ο Νίκος Κοτζιάς και ο συνδικαλιστής Κώστας Μπατίκας.

Στη νεολαία, η κατάσταση παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις. Ενα αχτίφ εκατοντάδων μελών της Σπουδάζουσας στον Περισσό (20/7), με ομιλητή τον Φλωράκη, αποκαλύπτει την έκταση της αμφισβήτησης. «Οι “προτροπές” του προέδρου του κόμματος αποδοκιμάσθηκαν από τους νεολαίους της ΚΝΕ», διαβάζουμε στο «Βήμα» (6/8), διαφωτιστικότερες είναι όμως οι αναμνήσεις του αυτόπτη Ντίνου Παλαιστίδη: «Ο Φλωράκης πίστευε ότι θ’ ανέβει με το κύρος του στο βήμα και κανείς δε θα τολμήσει ν’ αντιδράσει. Ομως από κάτω ακούει κραυγές, ακούει διάφορα, και τα χάνει. “Σύντροφοι”, λέει θυμωμένος, “απ’ ό,τι βλέπω δεν υπάρχει σεβασμός στο κόμμα, δε σας αναγνωρίζω!”. Πετάγεται τότε ο Πολάκης από κάτω: “Ούτε εμείς σ’ αναγνωρίζουμε, σύντροφε!”».

Η εκκαθάριση είχε, άλλωστε, ήδη δρομολογηθεί. Στις 11/7 γραμματέας του ΚΚΕ ανέλαβε ο Φαράκος, με μετακίνηση του Φλωράκη στη νεοσύστατη θέση του προέδρου του κόμματος. Την ίδια μέρα, η Κ.Ε. αποφασίζει «να παρθούν δραστικά πολιτικοϊδεολογικά και οργανωτικά μέτρα» για τη συμμόρφωση της ΚΝΕ. Η λήψη τους, με πρώτη την αντικατάσταση της επικεφαλής του «Οδηγητή», που κατηγορείται πως ακολουθεί γραμμή διαφορετική από εκείνη του κόμματος, θα εξαγγελθεί από τον Φαράκο μέσω «Ριζοσπάστη» (23/7).

Στον Περισσό, την ΚΟΑ και την ΚΟΘ, πληροφορούμαστε πάλι από σχετικό ρεπορτάζ του «Σχολιαστή» (9/1989), «υπάρχουν πλέον τεράστιες συλλογές “ειδικών φακέλων” που δίνουν πλήρη αναφορά πού πήγε, ποιους συνάντησε και τι είπε κάθε στέλεχος της ΚΝΕ που διαφωνεί».

Μονομαχία στο φεστιβάλ

Η τελική πράξη παίχτηκε μπροστά στις κάμερες στο 15ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, στο Γαλάτσι. Στις 14/9 ο Φαράκος απαγορεύει τη διενέργεια χωριστού φεστιβάλ της Σπουδάζουσας Θεσσαλονίκης, ξεκαθαρίζοντας πως όσοι διαφωνούν «δεν θέλουν πια να είναι μέλη του κόμματος».

Η απάντηση θα έρθει την επομένη από το Γραφείο του Κ.Σ. της ΚΝΕ, που καλύπτει το «αντιφεστιβάλ» με οριακή πλειοψηφία (6-5). Το ίδιο βράδυ, το ΚΚΕ δημοσιοποιεί ανακοίνωση της μειοψηφίας του Γραφείου που υπενθυμίζει πως «η ΚΝΕ καθοδηγείται πολιτικά και ιδεολογικά από το ΚΚΕ και είναι υποχρεωμένη να αναπτύσσει τη δράση της με βάση την πολιτική του». Το πράσινο φως για τη διάσπαση είχε δοθεί.

Με την ομιλία του στο φεστιβάλ την επομένη (16/9), ο γραμματέας της νεολαίας θα σηκώσει το γάντι, αποδεχόμενος την αναμέτρηση: «Τα πολιτικά νεκροταφεία είναι γεμάτα από ομοφωνίες και ομοψυχίες. Η ΚΝΕ είναι μόλις 21 χρόνων, στα καλύτερά της χρόνια, και δεν σκοπεύει να συνταξιοδοτηθεί από τώρα. Οι διαφορετικές απόψεις είναι η πηγή της ζωντάνιας μας».

Οπως πληροφορούμαστε από την εισήγηση του Φαράκου στην Κ.Ε. (21/9), η κομματική ηγεσία είχε ελέγξει εκ των προτέρων την ομιλία του Γράψα, αυτός όμως όχι μόνο «δεν πήρε υπόψη του καμιά από τις παρατηρήσεις», αλλά «άλλαξε ή πρόσθεσε κατόπιν τα πιο κρίσιμα σημεία».

Σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος της τότε διανόησης, που εκστασιαζόταν μπροστά στην ιστορική σύμπραξη Δεξιάς-Αριστεράς, στο πλάι της απείθαρχης νεολαίας θα ταχθεί αμέσως ο σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος: «Με ξάφνιασε ευχάριστα η διεκδίκηση του δικαιώματος στη διαφωνία από τον Γραμματέα της ΚΝΕ Γιώργο Γράψα. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό δημοκρατικό αίτημα. Εύχομαι οι δονήσεις στο εσωτερικό της ΚΝΕ να γίνουν γόνιμος διάλογος και να μη σταματήσουν με παρεμβάσεις» («Οδηγητής», 22/9/1989).

Η αντεπίθεση του Φαράκου θα γίνει την επομένη από το ίδιο βήμα: «Θέλουμε μια ΚΝΕ που οι νέοι σύντροφοί μας τη γλώσσα της νέας γενιάς θα μιλούν, στα δικά της στέκια θα βρίσκονται, με τα δικά της προβλήματα θα βασανίζονται. Που δε θα σκουριάζει τη σκέψη της ούτε ίχνος δήθεν επαναστατικής φρασεολογίας, υπεροψίας και πατερναλιστικής αντιμετώπισης της νέας γενιάς. Θέλουμε μια ΚΝΕ όχι απλά “δεμένη” με τη νεολαία, αλλά νεολαία και την ίδια. Μια ΚΝΕ που θα στηρίζεται γερά στην πολιτική, τις ιδέες, τις σύγχρονες επεξεργασίες του ΚΚΕ».

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες μέρες, ο χώρος του φεστιβάλ είχε κατακλυστεί από (ενήλικα) κομματικά μέλη, σε μια επίδειξη δύναμης σημαδιακή από κάθε άποψη.

Με ένα τριήμερο διάλειμμα λόγω επίσημης επίσκεψης του Φλωράκη στη Βουλγαρία, η τελική εκκαθάριση θα δρομολογηθεί από την Κ.Ε. στις 21 Σεπτεμβρίου. Στην εισήγησή του, ο Φαράκος κατηγορεί την ΚΝΕ πως, «από οργάνωση για τη διαπαιδαγώγηση νέων κομμουνιστών, μετατρέπεται σε οργάνωση που σπέρνει συγχύσεις και αμφιβολίες στα μέλη της για το Κόμμα». Το δε σώμα αποφασίζει κατά πλειοψηφία την καθαίρεση του Κ.Σ. και τη διοργάνωση συνεδρίου της νεολαίας από διορισμένη «προσυνεδριακή επιτροπή» νομιμοφρόνων, με επικεφαλής τον 38χρονο Σήφη Κωτσαντή, που αποσπάστηκε επί τούτου από το κόμμα στη νεολαία.

Μέσα στη νύχτα, το Κ.Σ. συνεδριάζει με τη σειρά του και, με 46 ψήφους έναντι 16 αποχών, επιβεβαιώνει την εμπιστοσύνη στον γραμματέα του, προκηρύσσει έκτακτο συνέδριο της ΚΝΕ ώστε «τα μέλη της να πάρουν στα χέρια τους την πορεία της οργάνωσης» και «απευθύνει έκκληση στην Κ.Ε. να επανεξετάσει τα μέτρα που πήρε» για να αποφευχθεί η διάσπαση.

Προσερχόμενος στα γραφεία της οδού Φερρών, που πολιορκούνται από εκατοντάδες νέους αποφασισμένους να αποτρέψουν κάθε απόπειρα ανακατάληψής τους από τους κομματικούς, ο Γιώργος Γράψας ξεκαθαρίζει στους δημοσιογράφους: «Μπήκε όρος ότι, αν δεν πειθαρχήσω, θα καθαιρεθώ [από την Κ.Ε.]. Φυσικά, δεν πρόκειται να πειθαρχήσω». Το πλήθος ξεσπά με συνθήματα: «Η ΚΝΕ παλεύει και αμφισβητεί, πάντα στην πρώτη τη γραμμή» και «Τα είκοσί μας χρόνια ήταν η αρχή, θα φτάσουμε στη νίκη τη σοσιαλιστική».

Ανθοδέσμες και φίδια

Η διάσπαση ήταν πια πραγματικότητα. Η «προσυνεδριακή επιτροπή» θα υποστηρίξει τις επόμενες μέρες ότι συγκράτησε μεγάλο μέρος της βάσης, διαψεύδεται όμως πανηγυρικά από τη μετεκλογική παραδοχή του Φαράκου (27/4/1990) πως η νομιμόφρων ΚΝΕ, «με τις λίγες και άπειρες δυνάμεις που διαθέτει, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην κομματική δουλειά στη νεολαία».

Οι περισσότεροι ΚΝίτες της εποχής που ρωτήσαμε, ανεξαρτήτως της τότε στάσης τους, εκτιμούν σήμερα ότι έφυγε πάνω από το 70% των ενεργών μελών της οργάνωσης. Συσχετισμός εύκολα αντιληπτός στους εξωτερικούς παρατηρητές, άλλωστε, από τα οφθαλμοφανώς διαφορετικά μεγέθη των εκατέρωθεν κινητοποιήσεων τους επόμενους μήνες.

Αν οι αντιφρονούντες είχαν με το μέρος τους τους αριθμούς, οι νομιμόφρονες διέθεταν πάντως ουκ ευκαταφρόνητα στηρίγματα. Τα ΜΜΕ, κατ’ αρχάς, έβαλαν γερή πλάτη στην εκκαθάριση, πλειοδοτώντας σε κάθε επιχείρημα της κομματικής ηγεσίας. Σύμφωνα με έγκαιρο ρεπορτάζ του «Σχολιαστή» (2/1989), η στάση τους αυτή είχε συμφωνηθεί αρκετά νωρίτερα, σε συνάντηση του Παναγιώτη Λαφαζάνη -στελέχους τότε του γραφείου Τύπου του ΚΚΕ- «με διευθυντή κυριακάτικης εφημερίδας».

Ενα δεύτερο πεδίο ήταν το οικονομικό. Η ΚΝΕ, οργάνωση με επαγγελματικά στελέχη και «προϋπολογισμό της τάξεως των 100-120 εκατομμυρίων δραχμών» («Το Βήμα», 1/10/1989), ήταν πρακτικά αδύνατο να συνεχίσει όπως πριν μετά την αποκοπή της από τον μητρικό οργανισμό. Για τα μεγαλύτερα ιδίως στελέχη της, η ρήξη με το κόμμα συνεπαγόταν έτσι έναν οδυνηρό επαγγελματικό αναπροσανατολισμό, που περιόρισε ασφυκτικά τα χρονικά περιθώριά τους για πολιτική δράση.

Ο τρίτος παράγοντας που έκρινε την αναμέτρηση ήταν τα δικαστήρια. Αμέσως μετά τη ρήξη της 21ης Σεπτεμβρίου, κυκλοφόρησαν δύο ταυτάριθμοι «Οδηγητές»: ένας του Κ.Σ. (22/9) κι ένας της διορισμένης «προσυνεδριακής» (25/9). Μολονότι ο πρώτος από το επόμενο φύλλο μετατράπηκε σε «Οδηγητή της νεολαίας», το ΚΚΕ κατέφυγε στο Πρωτοδικείο (17/10) διεκδικώντας την αποκλειστική νομή του επίμαχου τίτλου. «Δεν πρόκειται για πολιτική διαφορά αλλά για εμπορική», ξεκαθάρισαν οι δικηγόροι του στην αγόρευσή τους (20/10). «Εμείς πουλάμε ένα προϊόν και οι εναγόμενοι προσπαθούν να αποσπάσουν τμήμα της πελατείας μας, χρησιμοποιώντας το δικό μας εμπορικό σήμα». Το δικαστήριο τους δικαίωσε (20/11) καθώς το τελευταίο ήταν νομικά κατοχυρωμένο από τη Μαρία Δαμανάκη και τον Σπύρο Χαλβατζή.

Η συνέχεια μπορούσε να θεωρηθεί προδιαγεγραμμένη. Οι νομιμόφρονες πραγματοποίησαν το 5ο συνέδριό τους τον Ιανουάριο, με συνέδρους κομματικά μέλη σε ποσοστό 80,22%, ατέλειωτες διακηρύξεις μιας επίπλαστης νεανικότητας και απανωτά γλειψίματα της κομματικής ηγεσίας: οι εργασίες ξεκίνησαν με «μια ανθοδέσμη και ένα φιλί από μια νεαρή συντρόφισσα στο σύντροφο Γρηγόρη» Φαράκο για την ονομαστική του γιορτή κι έκλεισαν με την πρόταση «ν’ αποτελέσει οδηγό στη δράση της ΚΝΕ η ομιλία του».

Εξίσου εύγλωττη ήταν η δημοσιοποίηση από τον «Ριζοσπάστη» του αυτοφακελώματος των νεότερων συνέδρων όσον αφορά τις... σχολικές επιδόσεις τους: «πενήντα εννέα συνέδρων (26%) πολύ καλή, 134 συνέδρων (59,03%) μέτρια και 34 (14,97%) όχι καλή. Εννέα μαθητές και φοιτητές δεν απάντησαν στη συγκεκριμένη ερώτηση» (Ριζοσπάστης, 28/1/1990). Νέος γραμματέας της ΚΝΕ εξελέγη ο Τάκης Θεοδωρικάκος - ο σημερινός υπουργός Εσωτερικών, που λίγο αργότερα μεταπήδησε στον ΣΥΝ (1991) κι από εκεί στο ΠΑΣΟΚ (1993).

Με σοβαρές απώλειες καθ’ οδόν, ο σκληρός πυρήνας των αντιφρονούντων συγκρότησε από την πλευρά του το ΝΑΡ και στις εκλογές της 8/4/1990 υπέστη συντριπτική ήττα, αποσπώντας μόλις 0,22%.

Περιχαρής γι’ αυτή την εξέλιξη, παρά την ταυτόχρονη συρρίκνωση του Συνασπισμού μέσα σ’ ένα δεκάμηνο από το 13,1% στο 10,3%, ο Φαράκος θα ενημερώσει την πρώτη μετεκλογική Κ.Ε. (27/4) πως οι «διασπαστές» αποδείχθηκαν ανθεκτικότεροι στην Ηπειρο και στην Κέρκυρα, όμως «παρουσιάζονται “φωλιές” ψήφων τους και αλλού» («Από το 12ο ώς το 13ο συνέδριο του ΚΚΕ», Αθήνα 1990, σ. 312).

Για τον άνθρωπο που έμελλε να υμνηθεί από την εγχώρια Δεξιά ως ο κατεξοχήν ανανήψας αντίπαλός της, οι εξ αριστερών αμφισβητίες δεν ήταν προφανώς άνθρωποι αλλά φίδια.

Ο σταλινισμός των ΜΜΕ

Η βασική κατηγορία που επιστρατεύτηκε από τις εφημερίδες του 1989 κατά των απείθαρχων μελών της ΚΝΕ ήταν αυτή του «σταλινισμού». Στο χαρακτηριστικότερο ίσως κείμενο των ημερών ο Στέλιος Κούλογλου έβαζε ένα φανταστικό μέλος της οργάνωσης να μονολογεί υπέρ της πρόσφατης σφαγής των αντικαθεστωτικών διαδηλωτών στο Πεκίνο: «Ευτυχώς που τον τελευταίο καιρό υπήρξε και η ευχάριστη εξαίρεση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. [...] Ευτυχώς που υπάρχει η Κίνα και η Τσεχοσλοβακία να κρατούν ψηλά τη σημαία του Μαρξισμού-Λενινισμού. [..] Στο αγώνα που αναλαμβάνουμε δεν είμαστε μόνοι» («Ενας... αγνός Κνίτης καταγγέλλει την οπορτουνιστική ομάδα Φλωράκη-Φαράκου», Το Βήμα, 24/9/1989, σ.8-9).

Ο κινεζικός καταλύτης

Στην πραγματικότητα συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο. Στην περίπτωση λ.χ. της Κίνας, που ο Φλωράκης είχε επισκεφτεί με κάθε επισημότητα τον Απρίλιο, το μεν ΚΚΕ απέφυγε πεισματικά να καταδικάσει τη σφαγή του δημοκρατικού κινήματος ενώ η ΚΝΕ τάχθηκε εξ αρχής στο πλευρό των εξεγερμένων, διαπιστώνοντας πως οι κινητοποιήσεις τους «κρύβουν ένα δυναμισμό και μια πολιτική ωριμότητα που δύσκολα μπορεί να παραβλέψει κανείς» («Οδηγητής», 18/5/1989, σ.19).

Αμέσως μετά την επέμβαση των τανκς στην πλατεία Τιενανμέν, το Κεντρικό Συμβούλιο της ΚΝΕ καταδίκασε απερίφραστα «τα αιματηρά γεγονότα σε βάρος της νεολαίας και των φοιτητών» και κάλεσε «την ελληνική νεολαία, τους φοιτητικούς και σπουδαστικούς συλλόγους και τους άλλους μαζικούς φορείς να εκφράσουν την αλληλεγγύη τους» (4/6/1989).

Μολονότι το κόμμα απαγόρευσε την επίσημη συμμετοχή της, ουκ ολίγα μέλη της πήραν μέρος στη διαδήλωση της επομένης στην κινεζική πρεσβεία και στη συνέχεια συγκρότησαν τη ραχοκοκαλιά των σχετικών κινητοποιήσεων της ΕΦΕΕ. Με την κάλυψη της τελευταίας, η ΚΝΕ Φιλοσοφικής διοργάνωσε επίσης μια εξαιρετικά πολυφωνική συζήτηση για τα γεγονότα της Κίνας στη Νομική (13/6/1989), με ομιλητές δημοσιογράφους απ’ όλο το φάσμα της Αριστεράς, το περιεχόμενο της οποίας εκδόθηκε μέσα στο καλοκαίρι σε μπροσούρα.

Στα απομνημονεύματά του ο Φαράκος αποσιωπά φυσικά πλήρως αυτή τη δραστηριότητα. Πρέπει ν’ ανατρέξουμε στο παράρτημα των τελευταίων σελίδων για να πληροφορηθούμε (σ.368) ότι ειδική απόφαση του Π.Γ. (6/6/1989) αποφάνθηκε πως η παραπάνω ανακοίνωση της ΚΝΕ ήταν εκτός γραμμής ΚΚΕ και Συνασπισμού, εκδόθηκε «χωρίς αντίστοιχη συνεννόηση με τον Γόντικα Δ.» (το στέλεχος του Π.Γ. που καθοδηγούσε τη νεολαία), σε συνεννόηση με τον οποίο η οργάνωση έπρεπε να πάρει διορθωτικά μέτρα.

Παρόμοια αποστροφή για τις αντιδράσεις της ΕΦΕΕ διακατείχε άλλωστε ακόμα και τη σύμμαχο «Καθημερινή»: «Με έστειλαν χθες το απόγευμα από την εφημερίδα να “καλύψω”, λέει, συγκέντρωση φοιτητών και άλλων συνοδοιπόρων για την Κίνα», διαβάζουμε σε χαρακτηριστικό ρεπορτάζ της υπό τύπον σχολίου (1/7/1989). «Καλέ, πού τη θυμήθηκαν λέω την Κίνα, εδώ γίνεται το “έλα να δεις”, με τους κινέζους θα ασχολούμεθα; Τέλος πάντων, πήγα και τι να δω; Μερικές εκατοντάδες αναρχοαυτόνομοι αριστεριστές και άλλοι περίεργοι, μέσα στο κατακαλόκαιρο, που ήταν να παίρνεις τον ένα και να χτυπάς τον άλλο».

Ο δρόμος των μαζών

Αυτά όσον αφορά τα γεγονότα της Κίνας. Δεν ήταν όμως μόνο αυτά που έφεραν την ΚΝΕ του 1989 αντιμέτωπη με την υπόκλιση του κομματικού φορέα της στα ετοιμοθάνατα καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αν ο Στέλιος Κούλογλου και οι συν αυτώ είχαν μπει στον κόπο να ξεφυλλίσουν το τελευταίο -έστω- τεύχος του «Οδηγητή», του επίσημου δηλαδή οργάνου της, θα διαπίστωναν πως οι αναλύσεις του απείχαν έτη φωτός από τα γραφόμενά τους.

Ενώ ο φανταστικός ΚΝίτης του «Βήματος» φερόταν λ.χ. να ονειροπολεί τον στρατιωτικό νόμο του 1981 στην Πολωνία, ο «Οδηγητής» της προηγούμενης εβδομάδας (13/9/1989) υποστήριζε τα ακριβώς αντίθετα: «Αρκετές φορές στο παρελθόν οι κοινωνικές αντιθέσεις εκδηλώθηκαν στην Πολωνία με εκρηκτικό τρόπο: 1956-1971-1981. Ισάριθμες φορές οι λαϊκές μάζες βγήκαν στο προσκήνιο αντιπαλεύοντας τις γραφειοκρατικές δομές και διεκδικώντας να γίνουν πραγματικό υποκείμενο των εξελίξεων στην πολωνική κοινωνία. Φέρνοντας δηλαδή απαιτητικά στην επιφάνεια το βασικότερο στοιχείο του ίδιου του σοσιαλισμού: την εργατική δημοκρατία» (σ.33).

«Ο βολονταρισμός και η αναπαραγωγή του σταλινικού μοντέλου δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα και τις ανάγκες της κοινωνίας», διαβάζουμε παραδίπλα (σ.32).

Ακόμη εμβληματικότερο τεκμήριο των αληθινών προβληματισμών της οργάνωσης αποτελεί το βασικό άρθρο του ίδιου τεύχους, με την υπογραφή της Σοφίας Αντωνακάκη και τίτλο «Ο σοσιαλισμός, η νεολαία και μεις».

Μπροστά στη διάχυτη φιλολογία για τον επικείμενο θάνατο του σοσιαλισμού, εξηγεί, «πρέπει ν’ απαντηθεί τι είναι αυτό που “πεθαίνει”. Κι εδώ υπάρχουν κάποια ερωτήματα: Τι σχέση, για παράδειγμα, έχει η σημερινή μορφή της ιδιοκτησίας σ’ αυτές τις χώρες, που κυριαρχεί μια συγκεντρωτικά, αυταρχικά και αναχρονιστικά διοικούμενη κρατική ιδιοκτησία (όπως κατ’ επανάληψη τα ίδια τα επίσημα ντοκουμέντα του ΚΚΣΕ έχουν διαπιστώσει) με την “κοινωνία των ελεύθερα συνεταιρισμένων παραγωγών” που διατυπώθηκε από τους κλασικούς; Ή τι σχέση έχει η σοσιαλιστική δημοκρατία, η αρχή της συμμετοχής των μαζών στη διεύθυνση και στην εξουσία, με τη διαμόρφωση αυτών των γραφειοκρατικών τεράτων που αποξενώθηκαν από την κοινωνία και τις ανάγκες της, διαμορφώνοντας ένα ολόκληρο παρασιτικό και αντιδραστικό στρατό γραφειοκρατών που ζουν σε βάρος της κοινωνίας; Πόσο η δημοκρατική και συλλογική ανάπτυξη της θεωρίας μπορούν να συμβαδίζουν με τις περίοδες της ουσιαστικής απαγόρευσης της σκέψης και της πιο ακραίας αυταρχικής καταστολής, στο όνομα τάχα της υπεράσπισης του σοσιαλισμού; Μια συζήτηση γύρω από όλα αυτά δεν μπορεί να μη στηριχτεί και σ’ αυτό που σήμερα υπάρχει και αναπτύσσεται σ’ αυτές τις χώρες. Οπου δίπλα στις θέσεις και τις μελέτες των "ειδικών", εκατομμύρια άνθρωποι βγαίνουν στο προσκήνιο βάζοντας πρακτικά και μέσα στη ζωή τη συσσωρευμένη απαίτηση για να παίζουν αποφασιστικό ρόλο σ’ αυτό που γίνεται. Μέσα σ’ αυτή την κίνηση, που μπορεί να συνυπάρχουν τα πιο διαφορετικά ρεύματα και συμφέροντα, γεννιέται αντικειμενικά και η μαζική βάση μιας νέας ριζοσπαστικής σκέψης για την ανανέωση του σοσιαλισμού» (σ.37).

ΠΕΡΑΣΕ ΕΝΑΣ ΧΡΟΝΟΣ

 

Γράφει ο Νικηφόρος Κόρακας

«Στην Ελλάδα, το μέλλον μοιάζει πιο δυστοπικό από ποτέ, καθώς όσοι καταφέρνουν να διασχίσουν τη θάλασσα συνεχίζουν να ζουν σε άθλιους καταυλισμούς στα ελληνικά νησιά. Είναι τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι καθώς ο κόσμος παρατηρεί τις τελευταίες εξελίξεις στο Αφγανιστάν, η ΕΕ και η Ελλάδα εγκαινιάζουν ένα νέο κέντρο-φυλακή που θα εγκλωβίσει τους πρόσφυγες στο νησί της Σάμου. Αυτή είναι η καλύτερη απόδειξη της σκληρότητας των μεταναστευτικών πολιτικών της ΕΕ», η δήλωση του  Κων/νου Ψυκάκου συντονιστής  των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Λέσβο.

Πέρασε ένας χρόνος από την  8^η Σεπτεμβρίου 2020 μετά την καταστροφική  φωτιά που  κατέστρεψε ολοσχερώς το στρατόπεδο της Μόριας  βλέπουμε να έχει γίνει ακόμη πιο αυστηρό o στρατηγικός σχεδιασμός  από την υποδοχή μέχρι την προσφυγή ασύλου.

Η Μόρια ήταν ο ορισμός του  της ξενοφοβίας του ρατσισμού του εγκλεισμού χωρίς καμία προοπτική  μιας υπέρμετρης  αντίληψης ότι «…αν κάνουμε το βίο αβίωτο στους ανθρώπους που ζητούν άσυλο, θα σταματήσουν να έρχονται… »!!!. Σήμερα οι εξαφανίσεις, οι απαγωγές, οι βασανισμοί οι εξευτελισμοί ,οι παράνομες απελάσεις και οι επαναπροωθήσεις συνεχίζονται με την ανοχή της Ελληνικής Κυβέρνησης - πληροφοριακά για το έτος 2021 περίπου 2000 επαναπροωθήσεις έχουν πραγματοποιηθεί σύμφωνα με στοιχεία της Aegean boat Report .Το ελληνικό κράτος αποποιείται την οποιαδήποτε ευθύνη, με πρόσφατο νόμο του Μηταράκη (οπαδό του Σαλβίνι) ποινικοποιείται όχι μόνο η διάσωση αλλά και η κοινωνική αλληλεγγύη οποιουδήποτε πολίτη προσπαθεί να βοηθήσει χωρίς την άδεια των Λιμενικών Αρχών .Σίγουρα το Ελληνικό Κράτος παραβιάζει τα ανθρωπινά δικαιώματα και τις Διεθνείς Συμβάσεις  και παρά τις προειδοποιήσεις τα πρόστιμα και την προβολή των διεθνών ΜΜΕ αυτό εξακολουθεί να συνεχίζεται .Ασφαλώς δεν μας προξενεί καμία έκπληξη !!!

 Τα πρόσφατα γεγονότα  στο Αφγανιστάν έχουν σημάνει συναγερμό για το ενδεχόμενο νέων προσφυγικών ροών στην Ευρώπη. Η Κυβέρνηση Μητσοτάκη ασχολείται μόνο με την αποτροπή της πρόσβασης προσφύγων στο άσυλο, υψώνοντας τείχη στον Έβρο και εντείνοντας τις επιχειρήσεις αποτροπής  στα νησιά μας.

Οι οργανώσεις εκφράζουν την ανησυχία τους για την ΚΥΑ που ορίζει την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα για τους αιτούντες άσυλο από τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές και τη Σομαλία. Η απόφαση συνεχίζουν, «απειλεί να μετατρέψει ελληνικά νησιά, όπως η Λέσβος, σε τόπους αδιέξοδου για αιτούντες άσυλο, καθώς η εφαρμογή της θέτει χιλιάδες αιτούντες άσυλο σε κίνδυνο εγκλωβισμού σε ένα νομικό κενό, όπου και θα στερούνται προστασίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και θα αδυνατούν να επιστρέψουν στην Τουρκία, η οποία έχει σταματήσει να δέχεται τις αναγκαστικές επιστροφές από την Ελλάδα από το 2020».Την ίδια ώρα, επισημαίνουν, οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί αλληλεγγύης έχουν παύσει να λειτουργούν και οι μετεγκαταστάσεις σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν σταματήσει «αφήνοντας ακόμη έναν χειμώνα σε σκηνές χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά».

Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση, συνεχίζει την ίδια ρατσιστική και ξενοφοβική πολιτική μετάθεσης της ευθύνης στις χώρες πρώτης υποδοχής, χωρίς να εξασφαλίζεται δεσμευτική μετεγκατάσταση προσφύγων σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Το μεταναστευτικό-προσφυγικό που είναι πρωτίστως παγκόσμιο ζήτημα, αποτελεί απόρροια των “πληγών”, που επιφέρει το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα και οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις (Αφγανιστάν, Ιράκ, Λιβύη, Συρία κ.λπ.). Είναι ένα ζήτημα που απειλεί πλέον με βίαιο τρόπο να ξεθεμελιώσει και το προβληματικό Ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Η Ελλάδα  ως ευρωπαϊκή χώρα διέλευσης των προσφυγικών και μεταναστευτικών ρευμάτων από την Τουρκία προς τη Δύση, με την βοήθεια του Τουρκικού  κατεστημένου σε συνδυασμό με την ρατσιστική ευρωπαϊκή πολιτική και τους αναδυόμενους ευρωπαϊκούς εθνικισμούς και σκοταδισμούς, έχει μετατραπεί σε “αποθήκη ψυχών”.Είναι πλέον προφανές ότι το μεταναστευτικό χρησιμοποιείται από την Άγκυρα ως βασικό εργαλείο πίεσης αλλαγής της συνθήκης της Λωζάνης  μέσω του συνεχιζόμενου διαλόγου αλλά και την προσπάθεια «ρευστοποίησης» των συνόρων με την Ελλάδα αλλά και με τις γειτονικές  χώρες. Τα γεγονότα του  Έβρου τον Φεβρουάριο του 2020, κατέδειξαν το έωλο των επιχειρημάτων αυτών που μέχρι και σήμερα, στο όνομα του άκρατου εθνικισμού  και των ρατσιστικών και ξενοφοβικών  κορόνων πρωτοστάτησαν στη δημιουργία μιας εχθρικής στάσης απέναντι στο  φλέγον ζήτημα του μεταναστευτικού .

Η Ελλάδα χρειάζεται επειγόντως μία σοβαρή ρεαλιστική και αλλαγή  πολιτικής στο ζήτημα αυτό, χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις ,σκοπιμότητες  και εθνικιστικές κραυγές . Μία πολιτική που να συνδυάζει την ειρήνη , την ασφάλεια ,την ισότητα και το σεβασμό τους διεθνούς κανόνες προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

 Μια τέτοια αλλαγή πολιτικής και στρατηγικής  θα πρέπει να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

Την άμεση κατάργηση της απαράδεκτης Συνθήκης του Δουβλίνου ΙΙ, που να διασφαλίζει τα αιτήματα  των προσφύγων που εισέρχονται στην ΕΕ από όλα τα κράτη, έτσι ώστε οι αιτήσεις ασύλου να υποβάλλονται στην πρώτη χώρα εισόδου.

Την άμεση κατάργηση  ρατσιστικής ευρωτουρκικής συμφωνίας  σχετικά  με την διαδικασία επαναπροώθησης των μη δικαιούντο άσυλο στην Τουρκία (αφορά μόνο αυτούς που βρίσκονται στα νησιά του Βορείου Αιγαίου και όχι στην υπόλοιπη ελληνική επικράτειας ).

Την άμεση ανάληψη της ευθύνης από το ελληνικό κράτος συνολικά του προσφυγικού-μεταναστευτικού, αντί των ΜΚΟ και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ που έχουν μετατραπεί σε ιδιότυπους “εργοδότες” των μεταναστευτικών ρευμάτων.

Την δημιουργία αξιοπρεπών υποδομών στέγασης σίτισης πρωτοβάθμιας φροντίδας και κέντρων υποδοχής αντί των κολαστηρίων Ευρωπαϊκού δημιουργήματος τύπου Μόριας.

Κανένα στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ελλάδα ,παροχή ασύλου και ταξιδιωτικών εγγράφων ώστε να συνεχίσουν όσοι επιθυμούν το ταξίδι τους.

Η Ελληνική Κυβέρνηση  θα πρέπει να απαιτήσει, ως ελάχιστο δείγμα κοινοτικής αλληλεγγύης από την ΕΕ, την μεταφορά και κατανομή του μεγαλύτερου μέρους των μεταναστών και προσφύγων στις ευρωπαϊκές χώρες, ως ένα ελάχιστο δείγμα συνεισφοράς τους για την αντιμετώπιση του προβλήματος .

Ας θυμηθούμε τα λόγια του Ιάσωνα Αποστολόπουλου: «Έχουμε το μοναδικό́ φαινόμενο στον κόσμο, όπου ένα λιμενικό́ σώμα, όχι μονό δεν διασώζει ναυαγούς, όπως είναι υποχρεωμένο να κάνει από́ τις διεθνείς συμβάσεις, αλλά́ τους δημιουργεί́ από́ το μηδέν".

https://youtu.be/uM6PGlLNL2E

Τελικά Δεν γνωρίζουμε τί είναι πιο φριχτό: τα κρατικά εγκλήματα της Ελλ. Κυβέρνησης ;η συνενοχή της Ευρωπαϊκής μας της Ένωσης; η σιγή της αριστερής  αντιπολίτευσης; ή η κοινωνική αδιαφορία του λαού μας;....

Ενα βήμα μπρός δύο πίσω

 

Η αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν είναι κομμάτι ενός σχεδίου ανασυγκρότησης, μίας ήττας ασφαλώς  στρατηγικής σημασίας ,ένα νέου τύπου deal μετάβασης της εξουσίας, μιας υποχώρησης σε ένα ανελέητο γεωπολιτικό παζάρι, σε ένα λουτρό αίματος  όπου η ανθρώπινή ζωή δεν έχει καμία απολύτως αξία. Μία νέα Σαϊγκόν όπως αναφέρει ο Γερμανικός τύπος. Φαίνεται όμως να ξεχνούν όσοι αρέσκονται σε ιστορικούς παραλληλισμούς και ομοιότητες πώς όποτε τα γεράκια των ΗΠΑ αποφάσισαν να αποχωρήσουν από τα πεδία των συγκρούσεων δημιούργησαν περισσότερα προβλήματα παρά έλυσαν. Η εικόνα της εκκένωσης της αμερικανικής πρεσβείας στο Αφγανιστάν δεν μπορούσε παρά να δημιουργήσει συνειρμούς και ομοιότητες  με εκείνη της Σαϊγκόν το 1975. Τότε ο Πόλεμος του Βιετνάμ τερματίστηκε με την συμφωνία ειρήνης του Παρισίου, ενώ τώρα τον Φεβρουαρίου του 2020 στην Ντόχα μια ανάλογη  συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ταλιμπάν, προέβλεπε την αποχώρηση των Αμερικανών εντός 14 μηνών .

γράφει ο Νικηφόρος Κόρακας.

Η απομάκρυνση των Αμερικάνικων δυνάμεων  από το Βιετνάμ τότε σήμαινε την στρατιωτική ήττα ενός πανίσχυρου Αμερικάνικου Ιμπεριαλισμού όχι μόνο απέναντι στο Βιετναμέζικο εθνικοαπελευθερωτικό μέτωπο αλλά και σε ένα αντιπολεμικού κίνημα διεθνιστικού χαρακτήρα και ένα μαχόμενο κίνημα αλληλεγγύης του Βιετναμέζικου λαού.

Αντιθέτως σήμερα στην περίπτωση αποχώρησης των ΗΠΑ από την Καμπούλ καμία τέτοια πίεση και κανένα αντιπολεμικό κίνημα δεν συνέβαλλε σε αυτό .Οι ΗΠΑ μετά από 20ετή πόλεμο- με θύματα κυρίως αμάχους εκμεταλλευόμενοι κάθε φυσικό πόρο της χώρας αυτής αποχωρούν- με πρόσχημα τον κόπωση  αλλά και την  οικονομική αφαίμαξη με τις πλάτες της διεθνής κοινότητας και  της ξενόφοβης φασιστικής ΕΕ αλλά και με την βοήθεια της Ελληνικής κυβέρνησης ,για να μην ξεχνάμε 6 κράτη της ΕΕ μεταξύ αυτών και η Ελλάδα με επιστολή τους στην Κομισιόν ζητήσανε να μην σταματήσουνε οι απελάσεις των αιτούντων ασύλου από το Αφγανιστάν  αναγνωρίζοντας το Αφγανιστάν σαν ασφαλή χώρα !!!

Υπάρχει όμως και κάτι που συνειδητά αποκρύπτεται από όσους μιλούν και γράφουν για τραύμα και ήττα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού αφορά την ανάδειξη της Κίνας με την συνεχώς εκτοξευμένη στρατιωτική και τεχνολογική ισχύς σε ρόλο μοναδικής υπερδύναμης .

Όταν φεύγουν τα γεράκια έρχονται οι γύπες

Οι Ταλιμπάν δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως «παρίες» και τρομοκράτες .Σήμερα, οι Ταλιμπάν συμμετέχουν ως επίσημοι συνομιλητές  στις διαπραγματεύσεις της Ντόχα στο Κατάρ. Τα διεθνή συστημικά μέσα παρουσιάζουν τους Ταλιμπάν σαν πιο έμπειρους και έτοιμους από καιρό  επιτρέπουν στον γυναικείο πληθυσμό να μορφώνεται στις μεγάλες πόλεις αρκεί να τηρείται ο ισλαμικός νόμος, φαίνονται έτοιμοι να παραχωρήσουν ακόμα και δημοκρατικά δικαιώματα και βέβαια να σταματήσουν τις δολοφονίες ώστε σιγά σιγά ο τόπος να επανέλθει σε κανονικούς ρυθμούς .Μια ελεγχόμενη σταθερή και ισχυρή εξουσία στην Καμπούλ πάντοτε είναι προτιμότερη από ένα χάος.

θα ήταν χρήσιμο να επιχειρήσουμε να διαβάσουμε την νίκη των Ταλιμπάν μέσα από τα «μάτια» των αντιπάλων της Ουάσιγκτον. Και αυτό που θα διαπιστώσουμε είναι πως παρότι Πεκίνο, Μόσχα και Τεχεράνη δείχνουν ικανοποιημένοι με την αποχώρηση των Αμερικανών από την άλλη δεν μπορούν την ίδια στιγμή να κρύψουν την ανησυχία για την πιθανότητα δημιουργίας ενός Εμιράτου του Αφγανιστάν παρασκευής  τζιχαντιστικής τρομοκρατίας.

Για την Κίνα, η δήλωση εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών  της Κίνας πως η χώρα της επιδιώκει «φιλικές σχέσεις» με το φονταμενταλιστικό ισλαμιστικό καθεστώς πρόκειται ασφαλώς  για διασφάλιση των κινεζικών επενδύσεων στο Αφγανιστάν και αφετέρου της αποτροπής της εξαγωγής της παραπάνω τρομοκρατίας

Η Ρωσία, που κι αυτή έχει να φοβάται μια αναζοπύρωση του τζιχαντιστικού αντάρτικουπροσπαθεί  να θέσει τους δικούς της όρους, στο παιχνίδι καθιστώντας σαφές πως είναι πρόθυμη να μην ενοχλήσει αρκεί να μην υπονομεύονται τα δικά της συμφέροντα.

Το Πακιστάν χώρα-σπόνσορα του σαλαφιστικού κινήματος, τα νέα δεν δείχνουν τόσο ευχάριστα, δεδομένης της είδησης πως η Ινδία βρίσκεται κι αυτή σε επαφές με την ηγεσία της ισλαμιστικής οργάνωσης, σε μια προσπάθεια να ασκηθεί έμμεσα πίεση σε φιλικές προς τους Ταλιμπάν ισλαμιστικές οργανώσεις του Κασμίρ ώστε να κάτσουν κι αυτές στο τραπέζι του διαλόγου. Και η προοπτική της μεταφοράς του πεδίου δράσης στο Πακιστάν από τζιχαντιστικά στοιχεία που θα έχουν ως βάση το αφγανικό έδαφος, δημιουργεί πονοκέφαλο στην πακιστανική ηγεσία σχετικά με την ασφάλεια του ζωτικού εγχειρήματος του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε  πως η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων -η οποία ξεκίνησε άλλωστε επί Τραμπ- από την χώρα που έχει δικαίως ονομαστεί «νεκροταφείο αυτοκρατοριών», αποτελεί μια εξαιρετικά δημοφιλή επιλογή. Πρόκειται για μια επιλογή εξάλλου, που εντάσσεται στην λογική της ανασυγκρότησης των Ηνωμένων Πολιτειών και της μεταφοράς πόρων από το εξωτερικό στο εσωτερικό, σε μια προσπάθεια που αποσκοπεί πρωτίστως στην τόνωση της αμερικανικής οικονομίας μέσα από επενδύσεις σε υποδομές, μεταφορές, «πράσινες» μορφές ενέργειας και ψηφιακή τεχνολογία και δευτερευόντως στην μετάθεση του χάους που έχουν άφησαν πίσω τους οι στρατιωτικές περιπέτειες των ΗΠΑ στους ώμους των ανταγωνιστών τους. Κάπως έτσι μια πιθανή σύγκρουσης δεν είναι καθόλου απίθανη μεταξύ των Ταλιμπάν και των αντιπάλων των ΗΠΑ ανοίγει ένα ευρύ πεδίο δυνατοτήτων το οποίο μπορούν να εκμεταλλευτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε δεύτερο χρόνο.

Η ρατσιστική πολιτική  της ΕΕ σταματάει στο τείχος του Έβρου και στο βυθό του Αιγαίου στις απελάσεις και στις επαναπροωθήσεις  και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στα νησιά. Οι πρόσφυγες αποτελούν θύματα των ιμπεριαλιστικών πολέμων όσο για τα ανθρώπινα δικαιώματα  αυτά αποτελούν άλλοθι για  την διεθνή κοινή γνώμη οι στρατιωτικές επεμβάσεις  δεν έλυσαν κανένα απολύτως πρόβλημα η Ιστορία έχει αποδείξει ότι όπου Δυτικοί και Αμερικανοί έχουν εισβάλλει ως κατακτητές συνηθίζεται να επικρατεί ένας θρησκευτικός φονταμενταλισμός ακραίος  φανατισμός

Περιβάλλον: Υπόθεση των λαών

 Κυβερνήσεις και κεφάλαιο αντιμετωπίζουν και την κλιματική κρίση ως ευκαιρία για να περάσουν αντιδραστικές αστικές αναδιαρθρώσεις και να ρίξουν τα βάρη στους εργαζόμενους και τα φτωχά λαϊκά στρώματα. Θέλουν να διασώσουν τον ένοχο καπιταλισμό και όχι το κλίμα, γι’ αυτό προτάσσουν την προσαρμογή και όχι την αποτροπή της κλιματικής απορρύθμισης. Ο βάρβαρος καπιταλισμός του 21ου αιώνα μασκαρεύεται ως «πράσινος» και «ψηφιακός».

 Αφιέρωμα του ΠΡΙΝ για το ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ https://prin.gr/2021/06/green-washing

Γράφει ο Γιάννης Ελαφρός

Το κεφάλαιο βάζει «φωτιά» στον πλανήτη

Το 2020 ήταν η πιο θερμή χρονιά στον πλανήτη, μαζί με το 2016. Η διαφορά είναι πως το 2020 υπήρξε επίδραση του ψυχρού φαινομένου La Nina, ενώ το 2016 είχε εμφανιστεί το θερμό El Nino. Με βάση αυτό θα περίμενε κανείς να είναι δροσερότερο το 2020· αλλά δεν ήταν. Το 2020 παρότι έπεσαν σημαντικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, λόγω πανδημίας, οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ, ξεπερνώντας και τα επίπεδα του Πλειόκαινου, πριν από τέσσερα εκατομμύρια χρόνια (Climpact). «Ο ρυθμός αύξησης των θερμοκηπικών αερίων είναι ραγδαίος τα τελευταία 60 χρόνια. Του CO2 είναι 100 φορές πιο ταχύς απ’ ότι στην τελευταία περίοδο αύξησης, λόγω φυσικών διεργασιών, πριν από 10.000 χρόνια προς το τέλος της πιο πρόσφατης εποχής των παγετώνων» (Μ. Πλειώνης). Το 2020 προκλήθηκαν οι μεγαλύτερες πυρκαγιές που έχουν ποτέ καταγραφεί σε Καλιφόρνια, Κολοράντο, ανατολική Αυστραλία κ.α. Στη Σιβηρία η θερμοκρασία έφτασε τους 38 βαθμούς Κελσίου (0C). Η τήξη των πάγων έχει δραματικά αποτελέσματα στην κλιματική ισορροπία και ανατροφοδοτεί την κλιματική αλλαγή. «Ακραία καιρικά φαινόμενα» προκάλεσαν διεθνώς ζημιές άνω των 210 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αύξηση 26% σε σχέση με το 2019.

Η κλιματική αλλαγή δεν εξελίσσεται κάπου μακριά μας. Στην Αθήνα η δεκαετία 2011-2020 ήταν η θερμότερη όλων των εποχών. Με μέση θερμοκρασία 19,03 0C στον μετεωρολογικό σταθμό του Αστεροσκοπείου στο Θησείο είναι ήδη κατά 1,5 0C θερμότερη σε σχέση με τη μέση θερμοκρασία της περιόδου 1860-1900! Τα έξι θερμότερα έτη των τελευταίων 160 χρόνων στην Αθήνα σημειώθηκαν μεταξύ 2011-2020. Στην Μεσόγειο τα ύδατα θερμαίνονται τα τελευταία 25 χρόνια με ετήσιο ρυθμό 0,037 0C, έναντι 0,014 0C του παγκόσμιου ωκεανού (Copernicus).

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι κάτι που αφορά το μέλλον, είναι ήδη εδώ. Ζούμε εντός της, ζούμε τις συνέπειές της. Έχει ήδη αναπτυχθεί σε κλιματική κρίση. Η πάλη ενάντια στα σχέδια κυβερνήσεων-κεφαλαίου στοχεύει στο να υπάρξει ανάσχεση και συγκράτηση της πορείας της, ώστε να αποφευχθούν βαρύτατες και ανεπίστρεπτες συνέπειες.

Αντιδραστική «πράσινη» αναδιάρθρωση

Οι κυβερνήσεις, ο ΟΗΕ, η Διακυβερνητική Επιτροπή των επιστημόνων (IPCC), οι περισσότερες ΜΚΟ χαρακτηρίζουν «ανθρωπογενή» την υπό εξέλιξη ταχύτατη κλιματική αλλαγή των δύο τελευταίων αιώνων για να δείξουν πως δεν έχει φυσικά αίτια. Με τον όρο αυτό όμως μεταφέρουν συλλήβδην σε όλη την ανθρωπότητα την ευθύνη και κρύβουν τον πραγματικό υπαίτιο: τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής. Και μόνο το γεγονός πως η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται μαζί με την ανάπτυξη του καπιταλισμού είναι αποκαλυπτικό. Τα στοιχεία είναι αδιάσειστα: Μόλις 100 εταιρείες, κυρίως οι ιδιωτικές και κρατικές πολυεθνικές ενέργειας, θεωρούνται υπεύθυνες για το 70% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) από το 1988 μέχρι τις ημέρες μας.Όπως έδειξε και η περίοδος της πανδημίας δεν έχουμε απλώς μια κλιματική κρίση, αλλά μια συνολική περιβαλλοντική κρίση του σύγχρονου καπιταλισμού, όπου η διαταραχή του κλίματος είναι μια πολύ βασική και κρίσιμη πτυχή της. Ας δούμε ορισμένες πλευρές:

Πρώτο επιχειρούν να διασώσουν τον καπιταλισμό και όχι το κλίμα .Ο βάρβαρος καπιταλισμός του 21^ου αιώνα μασκαρεύεται ως πράσινος και ψηφιακός .

Δεύτερο, χρησιμοποιούν την κλιματική αλλαγή και την αυξανόμενη ευαισθησία του κόσμου και ειδικά των νέων γι’ αυτή, ως εργαλείο αντιδραστικών αλλαγών για μια συνολική αναδιάρθρωση του καπιταλισμού υπέρ του κεφαλαίου και σε βάρος των εργαζομένων. Παράδειγμα: η δήθεν ευαισθησία για την μείωση των αερίων του θερμοκηπίου οδηγεί στη γοργή ιδιωτικοποίηση της ενέργειας στην Ελλάδα, που μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα παρέχονταν σχεδόν καθολικά από τη δημόσια ΔΕΗ. Με βάση τις οδηγίες της ΕΕ για «απελευθέρωση της ενέργειας» αρχικά απαγόρευσαν στη δεκαετία του ΄90 στη ΔΕΗ να αναπτύξει ανανεώσιμες πηγές, μετατρέποντας τις ΑΠΕ στην πιο εξασφαλισμένη μπίζνα για σπεκουλαδόρους, με εγγυημένες τιμές και τσάμπα δημόσιο χρήμα. Γι’ αυτό από τον περασμένο Δεκέμβριο έχουν κατατεθεί αιτήσεις για νέα έργα ΑΠΕ συνολικής ισχύος 54 GW, όταν οι εθνικοί στόχοι (ΕΣΕΚ) απαιτούν νέα ισχύ 9 GW μέχρι το 2030…Μετά ακολούθησε η μαζική ανάπτυξη ιδιωτικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μέσω φυσικού αερίου (που είναι επίσης υδρογονάνθρακας κι εκπέμπει ΑτΘ, ιδίως μεθάνιο, αν και μικρότερες συνολικά ποσότητες από άλλες μορφές), αξιοποιώντας και την πορεία «απολιγνιτοποίησης». Το αποτέλεσμα είναι η κυριαρχία των μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών στον κλάδο και της κερδοσκοπικής λογικής συνολικά, κάτι που ήδη φαίνεται στα τιμολόγια του ρεύματος και θα φανεί ακόμα περισσότερο.

Τρίτο, βασική πλευρά αποτελεί η παραπέρα ανάπτυξη της εμπορευματικής παραγωγής μέσω της κατανάλωσης δήθεν «πράσινων προϊόντων». Ενώ η ίδια η καπιταλιστική εμπορευματική παραγωγή και η γιγάντωση της κατανάλωσης πλαστών αναγκών αποτελούν βασικές αιτίες του προβλήματος έρχονται ως «λύσεις» στο πρόβλημα. Η «λύση» είναι πάντα να κινηθεί η καπιταλιστική αγορά. Με τη λογική αυτή ακόμα και τα αέρια του θερμοκηπίου μετατράπηκαν σε εμπόρευμα, όπου αγοράζονται δικαιώματα εκπομπών, φτιάχτηκε μάλιστα και σχετικό χρηματιστήριο! Η εποχή που θα μας πουλάν και τον αέρα που αναπνέουμε δεν είναι μακριά, εάν τους αφήσουμε.

Τέταρτο, με βάση αυτή τη λογική το σύστημα αρνείται και αντιπαλεύει εκείνες τις απαντήσεις, που ακόμα και τεχνοκρατικά, είναι οι πλέον χρήσιμες περιβαλλοντικά, κοινωνικά λογικές και σχετικά «φτηνές». Έτσι η λογική της εξοικονόμησης ενέργειας, του περιορισμού και κατάργησης άσκοπων και ρυπογόνων δραστηριοτήτων και προϊόντων δεν ιεραρχείται. Επίσης, το απόλυτο κλιματικό και περιβαλλοντικό υπερόπλο είναι το δέντρο και τα δάση στη στεριά, τα θαλάσσια λιβάδια στους ωκεανούς. Κι όμως αυτά μένουν απροστάτευτα και δεν ανανεώνονται…

Πέμπτο, κρίσιμο είναι το ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει για όλα αυτά. Αφενός, οι κυβερνήσεις προωθούν την επιδότηση του κεφαλαίου με τζάμπα δημόσιο χρήμα για να επιτύχουν (δήθεν) την επείγουσα «πράσινη» μετάλλαξη των επιχειρήσεων (καμία πολυεθνική δεν έχει πληρώσει για τη ζημιά που έχει κάνει στον πλανήτη). Αφετέρου, ρίχνουν το βάρος στα φτωχά λαϊκά στρώματα, είτε μέσω των αυξημένων τιμολογίων ρεύματος, είτε μέσω των κρατικών ελλειμμάτων, είτε των πράσινων φόρων στη βενζίνη (μία από τις αφορμές για τα «κίτρινα γιλέκα»), ενώ η ενεργειακή φτώχεια καλά κρατεί (25% των νοικοκυριών στην Ελλάδα).

Βασική πλευρά της αστικής στρατηγικής αποτελεί η παραπέρα ανάπτυξη της εμπορευματικής παραγωγής μέσω της κατανάλωσης δήθεν «πράσινων προϊόντων». Έτσι, ακόμα και τα αέρια του θερμοκηπίου μετατράπηκαν σε εμπόρευμα, φτιάχτηκε μάλιστα και σχετικό χρηματιστήριο!

Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι ένα παράδειγμα. Αντί για βιώσιμες πόλεις και ενίσχυση των μετακινήσεων με ποιοτικά, δημόσια, δωρεάν μέσα μαζικής μεταφοράς, ποδήλατο ή άλλα μέσα μικρής όχλησης και περπάτημα, ανά τακτά χρονικά διαστήματα προωθείται η αλλαγή του στόλου των ΙΧ αυτοκινήτων, με βαριές συνέπειες για το περιβάλλον. Πριν μερικά χρόνια προωθούνταν τα ντιζελοκίνητα, τα οποία δήθεν είχαν νέα συστήματα και ελάχιστους ρύπους και εκπομπές ΑτΘ. Μετά από μερικά χρόνια έσκασε το σκάνδαλο της Volkswagen: Η εταιρεία είχε εγκαταστήσει παράνομο λογισμικό με το οποίο άλλαζε τα επίπεδα εκπομπών κατά τους ελέγχους. Σήμερα το σύστημα σπρώχνει τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Και πάλι κανείς δεν μιλάει για το κόστος των σπάνιων υλικών που απαιτούν οι μπαταρίες και τα συστήματα των ηλεκτρικών ΙΧ (το λίθιο που βγάζουν μικρά παιδιά στην Αφρική σε άθλιες εξορύξεις έχει ακριβύνει φέτος 91%), για την ενέργεια που σπαταλιέται συνολικά σε αυτό το πρόγραμμα. Ενδεικτικό είναι και ένα άλλο φρέσκο στοιχείο από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος: Ενώ η αποδοτικότητα των μηχανών βελτιώνεται, αυξάνεται το μέγεθος των ΙΧ (τώρα είναι τα SUV) με αποτέλεσμα τα τρία τελευταία χρόνια ο μέσος όρος των εκπομπών ΑτΘ των νέων ΙΧ να αυξάνεται. Το 2019 είναι 122,3 γρ. CO2/χλμ με διακηρυγμένο στόχο της ΕΕ για το 2020-24 τα 95 γρ. CO2/χλμ.

Αντικαπιταλιστικοί στόχοι πάλης για το κλίμα

Δημόσια η ενέργεια και τα κοινά αγαθά, όχι στην εμπορευματοποίηση

 Οι συστημικές απαντήσεις για το κλίμα και το περιβάλλον εστιάζουν ξανά στην ατομική ευθύνη, κυρίως ως καταναλωτής. Στην πραγματικότητα δεν είναι καθοριστικά όσα μπορεί να κάνει το κάθε άτομο στην καθημερινή του ζωή. Απαιτούνται ριζικές συνολικές αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης, που πρέπει να γίνουν υπόθεση πάλης του μαζικού κινήματος. Το περιβάλλον είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσουμε στους πολιτικούς και τις εταιρείες.

Εάν η βασική αιτία της περιβαλλοντικής κρίσης είναι η καπιταλιστική αγορά και η εμπορευματοποίηση των πάντων, οι στόχοι πάλης πρέπει να κτυπούν καταρχάς εκεί, συγκεντρώνοντας τα πυρά εναντίον της λογικής του κέρδους και υπέρ της απο-εμπορευματοποίησης της ενέργειας, των κοινωνικών υπηρεσιών/λειτουργιών και της παραγωγής. Καθώς είναι επιτακτική μια πορεία δραστικής μείωσης των ορυκτών καυσίμων, το κρίσιμο ερώτημα για την ανάπτυξη φιλικών προς το περιβάλλον μορφών ενέργειας είναι πάντα το ποιος, πως, για ποιον. Το ίδιο ισχύει και για την αναγκαία εξοικονόμηση ενέργειας, κυρίως στην καπιταλιστική παραγωγή και τις ανεπτυγμένες χώρες, χωρίς υιοθέτηση της λογικής της αποανάπτυξης.

Άμεσοι τακτικοί αντικαπιταλιστικοί στόχοι είναι το πέρασμα όλου του τομέα ενέργειας στο δημόσιο, με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο, συμμετοχή και σχεδιασμό, σε τοπικό και συνολικό επίπεδο, με άμεση εθνικοποίηση χωρίς αποζημίωση του ιδιωτικού τομέα ενέργειας.

Στο δημόσιο όλα τα «κοινά αγαθά» μακριά από την αρπαγή του κέρδους (νερό, δάση, θάλασσες, υπέδαφος). Στοπ σε όλες τις εξορύξεις για ενέργεια όχι στην πυρηνική ενέργεια.

Μεγάλο πρόγραμμα προστασίας των δασών και δασικών εκτάσεων, όλων των ελεύθερων χώρων εντός και εκτός πόλεων, αναδασώσεις όπου είναι απαραίτητο. Προστασία της βιοποικιλότητας και του οικοσυστήματος.

Αλλαγή του διατροφικού μοντέλου, ενίσχυση της συνεταιριστικής ποιοτικής καλλιέργειας, με έμφαση στην τοπική παραγωγή και κατανάλωση, χωρίς εντατική τοξική γεωργία, μεταλλαγμένα, βιομηχανοποιημένη κτηνοτροφία.

Βιώσιμες μεταφορές κυρίως με δημόσια μέσα σταθερής τροχιάς, κόντρα στα συμφέροντα αυτοκινητοβιομηχανιών, ναυτιλιακών και αεροπορικών μεταφορών.

Μαζικά δημόσια προγράμματα αναβάθμισης της λαϊκής στέγης, δωρεάν για τις φτωχές οικογένειες, για εξοικονόμηση ενέργειας και καταπολέμηση της φτώχειας.

Κομμουνιστική απελευθέρωση σε αρμονία με τη φύση

Η βαθιά περιβαλλοντική και κλιματική κρίση που έχει οδηγήσει την ανθρωπότητα ο καπιταλισμός θέτει επικαιροποιημένο το δίλημμα της Ρόζας Λούξεμπουργκ: Καπιταλιστική βαρβαρότητα σε μια κοινωνική και περιβαλλοντική ζούγκλα ή σοσιαλισμός και κομμουνιστική απελευθέρωση; Στις νέες συνθήκες είναι αναγκαίο όχι μόνο να γίνουν αναπόσπαστο τμήμα του εργατικού-λαϊκού κινήματος οι αντικαπιταλιστικοί περιβαλλοντικοί στόχοι, αλλά το σύγχρονο κομμουνιστικό κίνημα να έχει στο DNA του, οργανικά ενταγμένο στο κομμουνιστικό πρόγραμμα της εποχής μας, την επιδίωξη για μια αρμονική σχέση με το περιβάλλον.

Αξιοποιώντας, υπερβαίνοντας και μετατρέποντας σε καθολικούς τους πιο ριζοσπαστικούς και αντικαπιταλιστικούς στόχους και κριτικές θεωρήσεις των περιβαλλοντικών κινημάτων (πέρα από τις λογικές της «πράσινης ανάπτυξης» ή τις διάφορες ρομαντικές προσεγγίσεις επιστροφής σε ένα «καθαρό» παρελθόν) το σύγχρονο κομμουνιστικό κίνημα μπορεί να συγκροτήσει πρόγραμμα «σωτηρίας» του πλανήτη και της εργαζόμενης πλειονότητας, μέσα από την επαναστατική κατάργηση της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και την κατάκτηση της κομμουνιστικής διεθνιστικής απελευθέρωσης. Σε πλήρη διάκριση με το μοντέλο του «υπαρκτού σοσιαλισμού», που αποθεώνοντας τις παραγωγικές δυνάμεις και συναγωνιζόμενο τον καπιταλισμό στο πεδίο της οικονομικής μεγέθυνσης και της λεηλασίας της φύσης, οδήγησε σε περιβαλλοντικά «Τσερνομπίλ».

Οι κομμουνιστές στην εποχή μας παλεύουν για τομές που «ανοίγουν τον δρόμο για μια αρμονική σχέση ανθρώπου-φύσης και αναγορεύουν την οικολογική ισορροπία απόλυτη αξία της κοινωνίας. Για την κατάργηση των καταστροφικών για το περιβάλλον δραστηριοτήτων, για τον μετασχηματισμό της έννοιας και των σκοπών της ανάπτυξης σε κατευθύνσεις φιλικές προς τη φύση και τους ανθρώπους. Για την προστασία και την αναβάθμιση των φυσικών πόρων, δίνοντας βάρος σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που, απελευθερωμένες από τη λογική του καπιταλιστικού κέρδους, αξιοποιούνται σε αρμονία με το περιβάλλον. Για την απελευθέρωση της αγροτικής παραγωγής από την κυριαρχία του κεφαλαίου, την καπιταλιστική εμπορία και τον εφιάλτη των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων. Για την κατάργηση της εμπορευματοποίησης των φυσικών πόρων, του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος, των ρύπων, για την οικολογική προστασία. Για την κατάργηση της πολεμικής βιομηχανίας καταστροφής ανθρώπου και φύσης, και των καταστροφικών κλάδων της βιοτεχνολογίας»

 

Ασυνόδευτα παιδιά σε αστεγία - Το στοίχημα του Εθνικού Μηχανισμού

 

Το 63% των ασυνόδευτων παιδιών που ζουν σε συνθήκες αστεγίας ή επισφαλείς συνθήκες και έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου, δεν έχει μείνει ποτέ σε επίσημη δομή φιλοξενίας. Την ίδια ώρα, από τα ασυνόδευτα παιδιά σε αστεγία που δεν έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου το 45% ζει στους δρόμους και σχεδόν όλα (92,59%) δεν έχουν μείνει ποτέ σε κατάλληλη δομή.

https://www.amna.gr/home/article/568863 ΠΗΓΗ: ΑΠΕΜΠΕ

Τα παραπάνω προκύπτουν από έρευνα που διεξήγε την περίοδο Φεβρουαρίου- Νοεμβρίου 2020 το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Ανθρωπιστική Δράση του Πάντειου Πανεπιστημίου σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Η έρευνα, που αναμένεται να δημοσιευτεί σύντομα, έγινε σε 251 ασυνόδευτα παιδιά σε αστεγία ή επισφαλείς συνθήκες διαμονής και 34 ειδικούς παιδικής προστασίας.

 Επιπλέον, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της έρευνας, τα οποία δημοσιεύει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, το 44,8% των ασυνόδευτων που αποτέλεσαν το δείγμα, εξομολογήθηκε ότι δεν μπορεί να εμπιστευτεί κανέναν στην Ελλάδα, ενώ το 32,4% ανέφερε προβλήματα στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες στην Ελλάδα.

 Ο έγκαιρος εντοπισμός των ασυνόδευτων παιδιών που ζουν στο δρόμο ή σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης και η μεταφορά τους σε ασφαλή στέγαση, αποτελεί το στοίχημα του Εθνικού Μηχανισμού για τον Εντοπισμό και την Προστασία Ασυνόδευτων Παιδιών, που λειτουργεί από τις αρχές του χρόνου από την Ειδική Γραμματεία Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την Άρσις και τη ΜΕΤΑδραση.

 Ο Εθνικός Μηχανισμός αποτελεί την επιχειρησιακή εναλλακτική στην πρακτική της προστατευτικής φύλαξης που εφαρμόστηκε τα τελευταία 20 χρόνια από την ελληνική αστυνομία, ελλείψει θέσεων σε κατάλληλες δομές φιλοξενίας, και η οποία καταργήθηκε με νόμο τον Δεκέμβριο του 2020.Στον πυρήνα του Εθνικού Μηχανισμού βρίσκεται μια 24ωρη τηλεφωνική γραμμή για τον εντοπισμό παιδιών σε ανάγκη (0030-2132128888 και 0030-6942773030 μέσω Whatsapp ή Viber). Η τηλεφωνική γραμμή είναι διαθέσιμη σε έξι γλώσσες, επτά ημέρες την εβδομάδα, και μέσω αυτής πολίτες, οργανώσεις, μεταναστευτικές κοινότητες, αστυνομικοί, νοσοκομειακά ιδρύματα ή ακόμα και τα ίδια τα ασυνόδευτα παιδιά, μπορούν να ζητήσουν βοήθεια για κάποιο παιδί που κινδυνεύει.

 Σύμφωνα με στοιχεία της Ειδικής Γραμματείας, από τις 5 Απριλίου 2021, οπότε τέθηκε σε λειτουργία η τηλεφωνική γραμμή, μέχρι και τις 27 Ιουνίου, έγιναν 260 κλήσεις, μέσα από τις οποίες παραπέμφθηκαν 166 παιδιά, στη συντριπτική τους πλειοψηφία αγόρια. Τα παιδιά ήταν ηλικίας από 12 έως 18 ετών, με μέσο όρο ηλικίας τα 16 έτη.

Εκατόν έξι κλήσεις έγιναν από τα ίδια τα ασυνόδευτα παιδιά, 77 από φορείς της κοινωνίας των πολιτών, 25 από πολίτες τρίτων χωρών, 19 από άλλους πολίτες, δέκα από την αστυνομία και ισάριθμες από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, τέσσερις από νοσοκομεία και τρεις από την Υπηρεσία Ασύλου. Οι κλήσεις αφορούσαν κυρίως αιτήματα στέγασης παιδιών (177) και λιγότερες νομική βοήθεια ή άλλες πληροφορίες.

 Τα περισσότερα από τα παιδιά που παραπέμφθηκαν προέρχονται από το Αφγανιστάν (52), το Μπαγκλαντές (31), το Πακιστάν (27), τη Σομαλία (27), τη Συρία (11), την Αίγυπτο (6) και το Ιράν (5). Κατά την κλήση τα περισσότερα από τα παιδιά ήταν άστεγα (83) ή ζούσαν σε διαμερίσματα με άλλους (52), ενώ 15 ήταν μη καταγεγραμμένα σε ανοιχτές δομές φιλοξενίας, δέκα βρίσκονταν σε διαδικασία ταυτοποίησης σε αστυνομικά τμήματα, δύο σε καταλήψεις και δύο σε ξενώνες. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα παιδιά εντοπίστηκαν στην Αττική (144) και ακολουθούν με πολύ μικρότερα νούμερα η Πελοπόννησος (6) και η Κεντρική Μακεδονία (5).

 Οι περιπτώσεις που χειρίστηκε η τηλεφωνική γραμμή είναι πολλές. Ενδεικτικά: ένα 16χρονο παιδί στη Μανωλάδα κάλεσε μόνο του ζητώντας βοήθεια, ενώ ένα άλλο 12χρονο παιδί εντοπίστηκε σε διαμέρισμα με άλλους και κινδύνευε να μείνει στο δρόμο. Πολίτης στην περιοχή της Λακωνίας τηλεφώνησε για να ενημερώσει για την πιθανή αστεγία τριών ασυνόδευτων παιδιών, ενώ έπειτα από κλήση μη κυβερνητικής οργάνωσης εντοπίστηκε ένα 16χρονο παιδί που έμενε είτε στο δρόμο είτε σε διαμερίσματα με άλλους ενήλικες.Μετά την τηλεφωνική κλήση στον Μηχανισμό, ακολουθεί η ενεργοποίηση του σχετικού πρωτοκόλλου και η ενημέρωση της Αστυνομίας και του Εισαγγελέα για τον εντοπισμό του παιδιού και μόλις αυτό εντοπιστεί, γίνεται η καταγραφή και ταυτοποίησή του. Κινητές μονάδες, κέντρα ημέρας και γραφεία πληροφόρησης που τέθηκαν σε λειτουργία από τις τρεις ΜΚΟ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη παρέχουν στα ασυνόδευτα παιδιά υλική και ψυχοκοινωνική στήριξη, διερμηνεία, ασφαλή συνοδεία, εκπροσώπηση κατά τις διαδικασίες καταγραφής ενώπιον των αρχών και εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Το παιδί μεταφέρεται μέσα στην ίδια μέρα σε προσωρινή δομή φιλοξενίας και εκεί δημιουργείται φάκελος για το βέλτιστο συμφέρον του και γίνεται υποστήριξή του, ψυχοκοινωνική, νομική και εκπαιδευτική. Από τις προσωρινές δομές τα παιδιά μεταφέρονται σε θέσεις μακροχρόνιας φιλοξενίας, μόλις υπάρξει κενή θέση, περίπου σε διάστημα μίας εβδομάδας.

 Ως προσωρινές δομές επείγουσας φιλοξενίας λειτουργούν αυτή τη στιγμή οι ασφαλείς ζώνες στα καμπς του Σχιστού και του Βαγιοχωρίου, μέχρι να δημιουργηθούν εξειδικευμένες δομές επείγουσας φιλοξενίας από τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Στις δομές αυτές θα τοποθετούνται τα παιδιά αμέσως μετά τον εντοπισμό τους, ακόμα και πριν από τη διενέργεια των απαραίτητων ιατρικών εξετάσεων, και εκεί θα τους παρέχεται ψυχοκοινωνική υποστήριξη, νομική βοήθεια, ιατρική υποστήριξη και ρουχισμός.

 Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ειδική Γραμματέας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων, Ειρήνη Αγαπηδάκη, στην πλήρη ανάπτυξη του Μηχανισμού προβλέπονται 200 θέσεις επείγουσας φιλοξενίας, οι μισές από τις οποίες θα είναι έτοιμες άμεσα. «Φέτος αντιμετωπίσαμε κάποιες οικονομικού τύπου δυσκολίες λόγω του ότι κλείνει η προηγούμενη προγραμματική περίοδος, ξεκινάει η επόμενη και προέκυψε ένα χρηματοδοτικό κενό, το οποίο ήταν δύσκολο να καλυφθεί. Καλύφθηκε για τους ξενώνες, ωστόσο δεν ήταν εύκολο να μπορέσουμε εξαρχής να χρηματοδοτήσουμε μέσω των κονδυλίων της Κομισιόν αυτή την προσπάθεια, οπότε το κάνουμε μέσω μίας δωρεάς που έχει κάνει η κυβέρνηση της Δανίας στην ελληνική κυβέρνηση για την ενίσχυση των δομών φιλοξενίας για τα ασυνόδευτα, και θα αξιοποιήσουμε αυτά τα χρήματα», εξηγεί η κ. Αγαπηδάκη.

 Η ίδια τονίζει επιπλέον ότι στόχος της Ειδικής Γραμματείας είναι μέχρι το τέλος του έτους να αυξηθούν και οι θέσεις μακροχρόνιας φιλοξενίας (ξενώνες και διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης), ώστε να φτάσουν τις 2.500, θέσεις για τις οποίες η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει τη χρηματοδότηση. «Όταν ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια από τον πρωθυπουργό τον Νοέμβριο του 2019 οι θέσεις μακροχρόνιας φιλοξενίας ήταν ούτε 1.000 και τώρα είναι περίπου 2.080. Έχουμε λοιπόν τη δυνατότητα να βάζουμε τα παιδιά σε ξενώνα άμεσα, δεν περιμένουν ούτε τα παιδιά στα νησιά, μένουν για καραντίνα στα νησιά 15 μέρες και μεταφέρονται στην ενδοχώρα. Οι μόνες περιπτώσεις που έχουμε στα νησιά επί μακρόν είναι περιπτώσεις που χρειάζονται αξιολόγηση της ηλικίας», παρατηρεί.

 Η Δώρα Τσοβίλη, συνεργάτιδα του Τομέα Προστασίας Παιδιού της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, εξηγεί ότι την ιδέα για τη δημιουργία του Μηχανισμού είχε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που στα μέσα του 2018 εντόπισε την αύξηση του αριθμού των ασυνόδευτων, οι οποίοι ζούσαν σε επισφαλείς συνθήκες και αστυνομικά τμήματα, και τον Νοέμβριο του 2020 υπέβαλε στην Ειδική Γραμματεία πρόταση για τη δημιουργία του. «Ψάχνουμε επί δεκαετίες όλοι οι φορείς παιδικής προστασίας ποια είναι η εναλλακτική λύση για την κράτηση, είναι μια συζήτηση που γίνεται και διεθνώς», επισημαίνει και προσθέτει ότι αυτή η πρόταση «έγινε δεκτή με πολύ ενθουσιασμό από την κ. Αγαπηδάκη, η οποία την υιοθέτησε αμέσως. Ένα μήνα μετά βγήκε και ο νόμος για την κατάργηση της προστατευτικής φύλαξης. Περιμέναμε δύο δεκαετίες γι' αυτό».Η κ. Τσοβίλη χαρακτηρίζει αυτό τον Μηχανισμό «επίτευγμα» και έναν θεσμό «πολύ πρωτοποριακό με βάση τα διεθνή στάνταρντς», που δεν έχει γίνει πουθενά αλλού. «Η Ελλάδα θα γίνει πρότυπο για τις άλλες χώρες».

 Πίσω από τον Εθνικό Μηχανισμό και την τηλεφωνική γραμμή βρίσκεται μια ομάδα εμπειρογνωμόνων της Ύπατης Αρμοστείας, ειδικών σε θέματα παιδικής προστασίας, οι οποίοι αυτή τη στιγμή έχουν ως έδρα τους το κτίριο Κεράνη. Εκτός από τη λειτουργία του Μηχανισμού, η ομάδα έχει αναλάβει να εκπαιδεύσει όσους προσληφθούν από την Ειδική Γραμματεία για το Μηχανισμό, αλλά και να επιμορφώσουν εισαγγελείς, αστυνομικούς και υπαλλήλους της Υπηρεσίας Ασύλου.

 Η συντονίστρια της ομάδας ειδικών συνεργατών για ζητήματα εντοπισμού και προστασίας, Άννα Κούτσικου, εξηγεί ότι υπάρχουν προκλήσεις στη συνεργασία τόσων φορέων μεταξύ τους. «Χρειάζεται καλός συντονισμός και συνεργασία, αλλά έχουν ήδη δρομολογηθεί πολλά πράγματα». Μεγαλύτερη πρόκληση χαρακτηρίζει τις καθυστερήσεις που εντοπίζονται σε αστυνομικά τμήματα, λόγω του όγκου της δουλειάς που έχουν να χειριστούν, «ωστόσο έχουν ξεπεραστεί σε μεγάλο βαθμό οι δυσκολίες». Η κ. Κούτσικου προσθέτει ότι σχεδιάζονται εκπαιδεύσεις στην Αστυνομία από την Ειδική Γραμματεία ως προς το ζήτημα των ασυνόδευτων (το νομοθετικό πλαίσιο, το μηχανισμό, τις διαδικασίες που είναι φιλικές προς τα παιδιά). «Αυτές οι προκλήσεις είναι δεδομένες σε μια πιλοτική φάση, τις περιμέναμε και είμαστε προετοιμασμένοι. Θα γίνουν καμπάνιες και εκπαιδεύσεις», συμπληρώνει η Δώρα Τσοβίλη.

 Η Βασιλίνα Σάρδη, μέλος της διεπιστημονικής ομάδας, αναδεικνύει τη σημασία του γεγονότος ότι οι περισσότερες κλήσεις στην τηλεφωνική γραμμή γίνονται από τα ίδια τα παιδιά, ενώ υπάρχει σημαντική κινητοποίηση και από την πλευρά των Ελλήνων πολιτών. «Αυτό που μας έχει κάνει εντύπωση είναι ότι όλα τα παιδιά που μας τηλεφωνούν εκδηλώνουν μια ιδιαίτερη αγωνία στο κομμάτι του αν θα οδηγηθούν σε αστυνομικό τμήμα, κάτι που αποτελούσε μακροχρόνια πρακτική ως ενδιάμεσο μέτρο προστασίας και από ό,τι προκύπτει κάποια έχουν περάσει από αυτή τη διαδικασία και έχουν φύγει άτυπα από δομές», εξηγεί και προσθέτει: «Για εμάς είναι πολύ σημαντικό ότι έχουμε φορείς στο πεδίο που έχουν προσωπική επαφή με τα παιδιά και σταδιακά χτίζεται μια σχέση εμπιστοσύνης των παιδιών με τον Μηχανισμό. Τα περισσότερα παιδιά έχουν όνειρο να φύγουν σε χώρες του εξωτερικού και εμπιστεύονται ανθρώπους για να τα βοηθήσουν να φύγουν χωρίς να αντιλαμβάνονται τους κινδύνους».

 Μαρία Κουζινοπούλου

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση. Copyright: © UNHCR/Achilleas Zavallis